Uyqu uchun ultratovushli plastir: REM bosqichiga 43 daqiqa tezroq
Neyrоfan Yangilik

Uyqu uchun ultratovushli plastir: REM bosqichiga 43 daqiqa tezroq

Neuronix 17 Nov, 2026 4 daqiqa o‘qish

Tush ko'rishga endi tovush yengil turtki berishi mumkin. Texas universiteti muhandislari va klinitsistlari teriga yopishtiriladigan yumshoq plastir yaratdi. U miyaning uyquda ishtirok etadigan chuqur qismlariga yengil ultratovush yo'naltiradi. Kichik tadqiqotda uni taqib yurgan ko'ngillilar tunning tushlarga boy bosqichi bo'lgan REM uyqusiga o'rtacha 43 daqiqa tezroq o'tishdi va unda taxminan 16 daqiqa uzoqroq qolishdi. Bunda hech qanday dori yoki jarrohlik amaliyoti qo'llanilmagan. Qurilmaning g'ayrioddiyligi shundaki, u bir vaqtning o'zida ikki vazifani bajaradi: miyani stimulyatsiya qiladi va real vaqt rejimida uning faoliyatini «tinglaydi».

Tovush to'lqinlari va «tinglovchi quloq»

Plastir NEUSLeeP deb ataladi. Unda ultratovushli stimulyatsiya miya faoliyatini sodir bo'layotgan paytning o'zida qayd etuvchi elektrodlar bilan birlashtirilgan. Ultratovush inson qulog'i eshita olmaydigan darajada yuqori chastotali tovush energiyasidir. U bosh suyagini ochmasdan turib miya yuzasidan chuqurroqdagi sohalarga yetib bora oladi. Shu tufayli jamoa uyquni boshqarishda ishtirok etadigan sohalarga ta'sir qilish bilan birga miyaning bunga qanday javob berayotganini kuzatib bora oladi.

«Biz ilk bor REM uyqusida ishtirok etadigan miyaning chuqur sohalariga noinvaziv usulda ta'sir ko'rsatish va shu bilan bir vaqtda miya faoliyatini kuzatish imkoniga ega bo'ldik», — dedi ishga rahbarlik qilgan Kay Ving «Kevin» Tang. Tang yaqinda shu universitetda biotibbiyot muhandisligi bo'yicha PhD darajasini oldi. Loyihaga Kokrell muhandislik maktabining biotibbiyot muhandisligi assistent-professori, tadqiqotning bosh tadqiqotchisi Xuiliang «Evan» Vang rahbarlik qildi. Natijalar Nature Communications jurnalida chop etildi.

Tadqiqotda nima kuzatildi

REM inglizcha rapid eye movement, ya'ni «ko'zning tez harakati» iborasining qisqartmasi. Eng yorqin tushlarning aksariyati aynan shu bosqichda ko'riladi. Bundan tashqari, bu bosqich miyaga hissiyotlarni qayta ishlash, xotiralarni mustahkamlash va stressga moslashishda yordam beradi. REM uyqusidagi buzilishlar bir qator ruhiy salomatlik muammolari bilan bog'liq ekani aniqlangan, shu bois u yangi davolash usullari uchun istiqbolli nishon hisoblanadi.

Tadqiqotda 28 nafar ishtirokchi qatnashdi. REM uyqusining boshlanish vaqti va davomiyligidagi yaxshilanishlar yaxshi uxlaydigan sog'lom odamlarda ham, muayyan uyqu muammolari bo'lganlarda ham kuzatildi. Ko'ngillilar plastirni taqib yurish qulay ekanini aytishdi, nojo'ya ta'sirlar esa minimal darajada bo'ldi. Dori vositalari butun organizmga ta'sir qiladi, bu qurilma esa stimulyatsiyani miyaning muayyan sohalariga yo'naltirish uchun mo'ljallangan.

Stressga xotirjamroq javob berish belgilari

Ta'sir faqat uyqu bilan cheklanmasligi mumkin. Sog'lom ishtirokchilarda stimulyatsiya yurak urishi o'zgaruvchanligini yaxshiladi. Bu ko'rsatkich bir yurak urishi bilan keyingisi orasidagi vaqt oralig'ining tabiiy o'zgarishlarini o'lchaydi. U asab tizimi stressga qanday bardosh berishi va yangi sharoitlarga qanday moslashishi haqida tasavvur beradi. Miyani skanerlash natijalari ham hissiyotlarni boshqaruvchi neyron zanjirlarida o'zgarishlar yuz berganini ko'rsatdi.

«REM uyqusi faqat tush ko'rish emas. Bu hissiy holatni qayta tiklash va stressga moslashish demakdir», — dedi Dell tibbiyot maktabining psixiatriya va xulq-atvor fanlari assistent-professori, tadqiqotning bosh tadqiqotchilaridan biri Gregori Fonzo. «REM uyqusini kuchaytirish orqali biz odamlarga stressga yaxshiroq bardosh berish va umumiy farovonligini yaxshilashda yordam berishimiz mumkin».

Bu g'oyaning ahamiyati katta, chunki REM uyqusining buzilishi xavotir, depressiya va travmadan keyingi stress buzilishi (PTSD) bilan bog'langan. Hozirda uyqu muammolari odatda dori vositalari yoki xulq-atvor terapiyasi bilan davolanadi. Bu usullar yordam berishi mumkin, biroq dorilar istalmagan nojo'ya ta'sirlarga olib kelishi mumkin. Bundan tashqari, mavjud davolash usullari har doim ham REM uyqusi buzilishi zamirida yotgan biologik jarayonlarga qaratilmaydi. Shunga qaramay, tadqiqotchilar plastir biror ruhiy kasallik alomatlarini yengillashtira olishini hali isbotlagani yo'q.

Kichik tadqiqot, katta rejalar

Tadqiqotda atigi 28 kishi qatnashgani sababli natijalar hali dastlabki hisoblanadi. Plastir qanchalik ishonchli ishlashi va uning foydasi uzoq vaqt saqlanib qolish-qolmasligini aniqlash uchun kengroq sinovlar zarur. Jamoa bunday sinovlarni rejalashtirmoqda va qurilmani surunkali uyqusizlik, depressiya yoki PTSD bilan yashayotgan odamlarda sinab ko'rmoqchi.

Tadqiqotchilar qurilmani uy sharoitida ham qo'llashni ko'zda tutmoqda: uyquni kuzatishdan tortib har bir insonning uyqu xususiyatlariga moslashtirilgan terapiyagacha. Ular uni miyaning chuqur sohalari uyquga qanday ta'sir qilishini o'rganish uchun yangi tadqiqot vositasi sifatida ham ko'rmoqda. «Bizning orzuimiz ruhiy salomatlik buzilishlari bo'lgan bemorlar noinvaziv va xavfsiz davolash yordamida uyqusini optimallashtira oladigan kelajakdir», — dedi San-Antoniodagi UT Health muassasasining uyqu buzilishlari bo'yicha mutaxassisi, tadqiqotning bosh tadqiqotchilaridan biri Vinsent Mislivets.

Jamoa patent olish uchun ariza topshirgan. Shuningdek, u universitetning ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish bo'yicha idorasi Discovery to Impact bilan birgalikda qurilmani bozorga olib chiqish yo'llarini o'rganmoqda. Hamkorlar orasida universitetning psixologiya kafedrasi hamda Virjiniya texnologiya universiteti (Virginia Tech) qoshidagi Fralin biotibbiyot tadqiqotlari instituti olimlari bor.

Manbalar: ScienceDaily; Nature Communications (asl tadqiqot). Rasm: Huiliang "Evan" Wang / University of Texas.

rem uyqusi rem uyqusini uzaytirish uyqu buzilishini davolash uyqusizlikni davolash ultratovush bilan davolash miyani ultratovush bilan stimulyatsiya qilish tush ko'rish bosqichi uyqu sifatini yaxshilash depressiya va uyqu stress va uyqu buzilishi uyqu fazalari

Ushbu postni baham ko'rish:

Yoqdirish (Yoqtirish uchun tizimga kiring)

Izohlar

Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish

Tegishli maqolalar