Түш көрүүгө эми үн жумшак түрткү бериши мүмкүн. Техас университетинин инженерлери жана клиницисттери териге жабыштырылуучу жумшак пластыр жасашты. Ал мээнин уйкуга катышкан терең бөлүктөрүнө жумшак ультраүн жөнөтөт. Чакан изилдөөдө аны тагынган ыктыярчылар REM уйкуга, башкача айтканда, түнкү түш эң көп көрүлгөн тез уйку фазасына, орточо 43 мүнөт тезирээк киришип, анда болжол менен 16 мүнөт узагыраак калышкан. Мында эч кандай дары же операция колдонулган эмес. Түзмөктүн өзгөчөлүгү – ал бир эле учурда эки ишти аткарат: мээни стимулдаштырат жана анын ишин реалдуу убакытта «угуп» турат.
Үн толкундары жана «угуучу кулак»
Пластыр NEUSLeeP деп аталат. Ал ультраүн менен стимулдаштырууну мээнин активдүүлүгүн ошол замат жазып алуучу электроддор менен айкалыштырат. Ультраүн – адамдын кулагы укпай турган жогорку жыштыктагы үн энергиясы. Ал баш сөөгүн ачпай эле мээнин бетинен төмөн жайгашкан аймактарга жете алат. Бул топко уйкуну жөнгө салууга жардам берген аймактарга таасир этип, ошол эле учурда мээнин кандай жооп кайтарып жатканын байкоого мүмкүнчүлүк берет.
«Биз REM уйкуга катышкан мээнин терең аймактарына инвазивдүү эмес жол менен таасир этип, ошол эле учурда мээнин активдүүлүгүн көзөмөлдөөгө биринчи жолу жетиштик», – деди ишти жетектеген Кай Винг «Кевин» Танг. Танг жакында эле университетте биомедициналык инженерия боюнча Ph.D. даражасын алган. Долбоорду Кокрелл инженердик мектебинин биомедициналык инженерия боюнча ассистент-профессору жана изилдөөнүн башкы жетекчиси Хуэйлян «Эван» Ван көзөмөлдөгөн. Жыйынтыктар Nature Communications журналында жарыяланды.
Изилдөөдө эмне болду
REM – «rapid eye movement», б.а. «көздүн тез кыймылы» дегенди билдирет. Даана, ачык түштөрдүн көбү ушул фазада көрүлөт, ошондой эле ал мээге эмоцияларды иштетүүгө, эскерүүлөрдү бекемдөөгө жана стресске ыңгайлашууга жардам берет. REM уйкудагы көйгөйлөр бир катар психикалык ден соолук абалдары менен байланыштырылып келет, ошондуктан ал жаңы дарылоо ыкмалары үчүн кызыктуу бута болуп саналат.
Изилдөөгө 28 катышуучу тартылган. Дени сак адамдарда да, уйкусунда айрым көйгөйлөрү бар адамдарда да REM уйкунун башталуу убактысы жана узактыгы жакшырган. Ыктыярчылар пластыр ыңгайлуу болгонун айтышкан, терс таасирлери өтө аз болгон. Дарылар бүт денеге таасир этсе, бул түзмөк стимулдаштырууну мээнин белгилүү бир аймактарына гана багыттоого ылайыкталган.
Стресске тынчыраак жооп берүүнүн белгилери
Таасири уйкунун өзү менен эле чектелбеши мүмкүн. Дени сак катышуучуларда стимулдаштыруу жүрөк ритминин өзгөрмөлүүлүгүн жакшырткан – бул бир жүрөк согуусу менен кийинкисинин ортосундагы убакыттын табигый өзгөрүүсүн өлчөйт. Бул көрсөткүч нерв системасы стресске кантип туруштук берип, жаңы шарттарга кантип ыңгайлашаарын көрсөтөт. Мээни сканерлөө да эмоцияларды иштеткен нейрондук чынжырларда өзгөрүүлөрдү аныктаган.
«REM уйку түш көрүү гана эмес – бул эмоционалдык жактан кайра калыбына келүү жана стресске ыңгайлашуу», – деди Делл медициналык мектебинин психиатрия жана жүрүм-турум илимдери боюнча ассистент-профессору, изилдөөнүн тең жетекчиси Грегори Фонзо. «REM уйкуну күчөтүү аркылуу биз адамдарга стресске жакшыраак туруштук берүүгө жана жалпы абалын жакшыртууга жардам бере алышыбыз мүмкүн».
Бул ой маанилүү, анткени REM уйкунун бузулушу тынчсыздануу, депрессия жана травмадан кийинки стресстик бузулуу (ТКСБ) менен байланыштырылган. Бүгүнкү күндө уйку көйгөйлөрү адатта дарылар же жүрүм-турум терапиясы менен дарыланат. Алар жардам бериши мүмкүн, бирок дарылар каалабаган терс таасирлерди алып келиши ыктымал. Учурдагы дарылоо ыкмалары ошондой эле REM уйкунун бузулушунун негизинде жаткан биологиялык механизмдерге дайыма эле багытталбайт. Бирок изилдөөчүлөр пластыр кандайдыр бир психикалык бузулуунун симптомдорун жеңилдете алаарын азырынча далилдей элек.
Чакан изилдөө, чоң пландар
Изилдөөгө 28 гана адам катышкандыктан, жыйынтыктар алгачкы мүнөздө. Пластыр канчалык ишенимдүү иштээрин жана анын пайдасы узак убакытка сакталаарын билүү үчүн ири сыноолор керек. Топ мындай сыноолорду пландап жатат жана түзмөктү өнөкөт уйкусуздук, депрессия же ТКСБ менен жашаган адамдарда сынап көрүүнү көздөйт.
Изилдөөчүлөр түзмөктү үйдө колдонууну да элестетишет – уйкуну көзөмөлдөөдөн тартып, ар бир адамдын уйку өзгөчөлүктөрүнө ылайыкталган терапияга чейин. Алар аны мээнин терең аймактары уйкуга кантип таасир этээрин изилдөө үчүн жаңы илимий курал катары да карашат. «Биздин максатыбыз – психикалык бузулуулары бар бейтаптар уйкусун инвазивдүү эмес жана коопсуз дарылоо аркылуу оптималдаштыра ала турган келечек», – деди Сан-Антониодогу UT Health уюмунун уйку бузулуулары боюнча адиси, изилдөөнүн тең жетекчиси Винсент Мысливец.
Топ патентке арыз берген. Ошондой эле университеттин изилдөөлөрдү коммерциялаштыруу боюнча Discovery to Impact кеңсеси менен бирге түзмөктү рынокко чыгаруу жолун изилдеп жатат. Изилдөөгө университеттин психология бөлүмүнүн жана Вирджиния Тех университетинин Фралин биомедициналык изилдөө институтунун окумуштуулары да катышкан.
Булактар: ScienceDaily; Nature Communications (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Huiliang "Evan" Wang / University of Texas.
Пикирлер
Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү