Шояд акнун хоб дидан ба туфайли садо каме осонтар шавад. Муҳандисон ва табибони Донишгоҳи Техас пластири нарме сохтаанд, ки ба пӯст часпонида мешавад ва ултрасадои мулоимро ба қисматҳои амиқи мағзи сар, ки дар танзими хоб ширкат доранд, равона мекунад. Дар як пажӯҳиши хурд иштирокчиёне, ки онро ба пӯст часпонида буданд, ба хоби тез (REM) – марҳилаи шаб, ки бештар хоб дида мешавад – ба ҳисоби миёна 43 дақиқа барвақттар расиданд ва тақрибан 16 дақиқа дарозтар дар он монданд. На доруе истифода шуд, на ҷарроҳӣ. Хусусияти ғайриоддии ин дастгоҳ дар он аст, ки ҳамзамон ду корро анҷом медиҳад: мағзро таҳрик медиҳад ва дар вақти воқеӣ фаъолияти онро «мешунавад».
Мавҷҳои садо ва гӯши шунаво
Ин пластир NEUSLeeP ном дорад. Он таҳрики ултрасадоиро бо электродҳое якҷоя мекунад, ки фаъолияти мағзро дар лаҳзаи рух доданаш сабт менамоянд. Ултрасадо энергияи садоӣ бо басомадҳои чунон баланд аст, ки гӯши инсон онро намешунавад. Он метавонад бе кушодани косахонаи сар ба минтақаҳои зери сатҳи мағз расад. Ин ба гурӯҳи олимон имкон медиҳад, ки ба минтақаҳои танзимкунандаи хоб таъсир расонанд ва ҳамзамон вокуниши мағзро мушоҳида кунанд.
«Бори аввал аст, ки мо тавонистем бе мудохилаи ҷарроҳӣ ба минтақаҳои амиқи мағз, ки дар хоби тез ширкат доранд, таъсир расонем ва дар айни замон фаъолияти мағзро назорат кунем», – гуфт Кай Винг «Кевин» Танг, ки роҳбари ин кор буд. Танг ба наздикӣ дар ҳамин донишгоҳ дараҷаи доктори фалсафа (Ph.D.)-ро дар соҳаи муҳандисии биотиббӣ гирифтааст. Назорати лоиҳаро Хуэйлян «Эван» Ванг, дотсенти муҳандисии биотиббии Мактаби муҳандисии Кокрелл ва муҳаққиқи асосии пажӯҳиш, бар уҳда дошт. Натиҷаҳо дар маҷаллаи Nature Communications нашр шудаанд.
Дар пажӯҳиш чӣ рух дод
REM ихтисораи англисии «ҳаракати тези чашм» аст. Аксари хобҳои равшан маҳз дар ҳамин марҳила дида мешаванд ва он инчунин ба мағз кӯмак мекунад, ки эҳсосотро коркард намояд, хотираҳоро мустаҳкам созад ва ба стресс мутобиқ шавад. Ихтилолҳои хоби тез бо як қатор ихтилолҳои равонӣ алоқаманд дониста шудаанд, ки ин онро ба ҳадафи ҷолиб барои табобатҳои нав табдил медиҳад.
Дар пажӯҳиш 28 нафар иштирок карданд. Ҳам одамоне, ки хоби солим доранд, ва ҳам онҳое, ки баъзе мушкилоти хоб доранд, дар вақти фарорасӣ ва давомнокии хоби тез беҳбудӣ нишон доданд. Иштирокчиён гуфтанд, ки пластир бароҳат буд ва таъсироти номатлуб ночиз буданд. Доруҳо ба тамоми бадан таъсир мерасонанд, вале ин дастгоҳ тавре тарҳрезӣ шудааст, ки таҳрикро ба минтақаҳои муайяни мағз равона кунад.
Нишонаҳои вокуниши оромтар ба стресс
Таъсири он шояд аз худи хоб фаротар бошад. Дар иштирокчиёни солим таҳрик тағйирпазирии басомади дилро беҳтар кард – нишондиҳандае, ки тағйироти табиии фосилаи вақт байни як зарбаи дил ва зарбаи навбатиро чен мекунад. Ин рақам нишон медиҳад, ки системаи асаб бо стресс чӣ гуна мубориза мебарад ва ба шароити нав чӣ гуна мутобиқ мешавад. Тасвирбардории мағз низ дар занҷираҳои асабие, ки эҳсосотро идора мекунанд, тағйиротро ошкор сохт.
«Хоби тез танҳо хоб дидан нест – ин барқарорсозии эҳсосот ва мутобиқшавӣ ба стресс аст», – гуфт Грегори Фонзо, дотсенти равонпизишкӣ ва илмҳои рафтории Мактаби тиббии Делл ва муҳаққиқи асосии ҳамкор. «Бо тақвияти хоби тез мо метавонем ба одамон кӯмак кунем, ки бо стресс беҳтар мубориза баранд ва вазъи умумии худро беҳтар созанд».
Ин андеша аҳамияти калон дорад, зеро вайроншавии хоби тез бо изтироб, депрессия ва ихтилоли стрессии баъдиосебӣ (PTSD) алоқаманд дониста шудааст. Имрӯз мушкилоти хоб одатан бо дору ё терапияи рафторӣ табобат карда мешаванд. Онҳо метавонанд кӯмак кунанд, вале доруҳо метавонанд таъсироти номатлуб дошта бошанд. Табобатҳои кунунӣ инчунин на ҳамеша ба равандҳои биологие, ки асоси вайроншавии хоби тезро ташкил медиҳанд, нигаронида шудаанд. Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон ҳанӯз исбот накардаанд, ки пластир нишонаҳои ягон бемории равониро сабук карда метавонад.
Пажӯҳиши хурд, нақшаҳои калон
Азбаски дар он ҳамагӣ 28 нафар иштирок карданд, натиҷаҳо ҳоло ибтидоӣ мебошанд. Барои фаҳмидани он ки пластир то чӣ андоза боэътимод кор мекунад ва оё фоидаи он дарозмуддат аст, озмоишҳои калонтар лозиманд. Гурӯҳ чунин озмоишҳоро ба нақша гирифтааст ва мехоҳад дастгоҳро дар одамони гирифтори бехобии музмин, депрессия ё PTSD санҷад.
Муҳаққиқон инчунин истифодаи онро дар хона тасаввур мекунанд – аз назорати хоб то табобатҳое, ки ба намунаи хоби ҳар як шахс мутобиқ карда мешаванд. Онҳо дастгоҳро ҳамчун як абзори нави тадқиқотӣ барои омӯхтани он ки минтақаҳои амиқи мағз ба хоб чӣ гуна таъсир мерасонанд, низ мебинанд. «Орзуи мо ояндаест, ки дар он беморони гирифтори ихтилолҳои равонӣ метавонанд хоби худро бо табобати бехатар ва бидуни мудохилаи ҷарроҳӣ беҳтар созанд», – гуфт Винсент Мисливец, коршиноси ихтилолҳои хоб дар UT Health San Antonio ва муҳаққиқи асосии ҳамкор.
Гурӯҳ барои патент ариза пешниҳод кардааст. Он инчунин бо Discovery to Impact – идораи донишгоҳ оид ба тиҷоратикунонии натиҷаҳои илмӣ – роҳи ба бозор баровардани дастгоҳро меомӯзад. Дар кор муҳаққиқон аз кафедраи равоншиносии донишгоҳ ва Пажӯҳишгоҳи тадқиқоти биотиббии Фралин дар Донишгоҳи техникии Вирҷиния (Virginia Tech) низ ширкат доштанд.
Манбаъҳо: ScienceDaily; Nature Communications (тадқиқоти аслӣ). Тасвир: Huiliang "Evan" Wang / University of Texas.
Шарҳҳо
Лутфан барои навиштани шарҳ ворид шавед Ворид шудан