Жылдам ұйқы (REM) фазасын ерте бастап, ұзартатын ультрадыбысты жапсырма
Нейроғылым Жаңалық

Жылдам ұйқы (REM) фазасын ерте бастап, ұзартатын ультрадыбысты жапсырма

Neuronix 17 Nov, 2026 4 мин оқу

Енді түс көруге дыбыс та жәрдемдесуі мүмкін. Техас университетінің инженерлері мен клиницистері теріге жабыстырылатын жұмсақ жапсырма жасап шықты. Ол әлсіз ультрадыбысты мидың ұйқыға қатысы бар терең бөліктеріне бағыттайды. Шағын зерттеуде бұл құрылғыны таққан еріктілер түнгі ұйқының ең көп түс көретін кезеңі – REM ұйқысына орта есеппен 43 минут ертерек жетіп, онда шамамен 16 минут ұзағырақ болған. Бұл үшін ешқандай дәрі ішу не ота жасау қажет болмады. Құрылғының ерекшелігі – ол бір мезетте екі міндет атқарады: миды ынталандырады және оның белсенділігін нақты уақыт режимінде тыңдап отырады.

Дыбыс толқындары және «тыңдайтын құлақ»

Жапсырма NEUSLeeP деп аталады. Онда ультрадыбыстық ынталандыру ми белсенділігін сол сәтте тіркейтін электродтармен ұштастырылған. Ультрадыбыс – адам құлағы ести алмайтын жоғары жиіліктегі дыбыс энергиясы. Ол бас сүйегін ашпай-ақ ми бетінің астындағы аймақтарға дейін жете алады. Осының арқасында зерттеушілер ұйқыны реттеуге көмектесетін аймақтарға әсер етіп, мидың оған қалай жауап беретінін қатар бақылай алады.

«Біз алғаш рет REM ұйқысына қатысатын мидың терең аймақтарына инвазивті емес жолмен әсер етіп, сонымен бір мезгілде ми белсенділігін бақылай алдық», – деді жұмысқа жетекшілік еткен Кай Винг «Кевин» Тан. Тан жақында осы университетте биомедициналық инженерия бойынша PhD дәрежесін алды. Жобаны Кокрелл инженерия мектебінің биомедициналық инженерия кафедрасының ассистент-профессоры, зерттеудің бас жетекшісі Хуэйлян «Эван» Ван басқарды. Нәтижелер Nature Communications журналында жарияланды.

Зерттеуде не анықталды

REM – ағылшынша «rapid eye movement», яғни көздің жылдам қозғалысы дегенді білдіреді. Ең айқын түстердің көбі осы фазада көрінеді, сонымен қатар ол миға эмоцияларды өңдеуге, естеліктерді бекітуге және стресске бейімделуге көмектеседі. REM ұйқысының бұзылуы бірнеше психикалық денсаулық ауытқуларымен байланыстырылады, сондықтан ол жаңа емдеу әдістері үшін тартымды нысана саналады.

Зерттеуге 28 адам қатысты. REM ұйқысының басталу уақыты мен ұзақтығы жағынан жақсаруды ұйқысы қалыпты адамдар да, ұйқыға қатысты белгілі бір қиындықтары бар адамдар да көрсетті. Еріктілер жапсырманың ыңғайлы екенін айтты, жағымсыз әсерлері болмашы болды. Дәрі-дәрмектер бүкіл ағзаға әсер етеді, ал бұл құрылғы ынталандыруды мидың нақты аймақтарына шоғырландыруға арналған.

Стресске жауаптың бәсеңдеуі туралы белгілер

Әсері тек ұйқымен шектелмеуі мүмкін. Сау қатысушыларда ынталандыру жүрек ырғағының құбылмалылығын жақсартты – бұл көрсеткіш бір жүрек соғысы мен келесісінің арасындағы уақыттың табиғи өзгерістерін өлшейді. Ол жүйке жүйесінің стресспен қалай күресетінін және жаңа жағдайларға қалай бейімделетінін аңғартады. Мидың бейнелік зерттеулері де эмоцияны өңдейтін нейрондық тізбектерде өзгерістер болғанын көрсетті.

«REM ұйқысы тек түс көру ғана емес – бұл эмоциялық тұрғыда қалпына келу және стресске бейімделу. REM фазасын күшейту арқылы біз адамдарға стресспен жақсырақ күресуге және жалпы әл-ауқатын жақсартуға көмектесе аламыз», – деді Делл медициналық мектебінің психиатрия және мінез-құлық ғылымдары кафедрасының ассистент-профессоры, зерттеудің тең жетекшісі Грегори Фонзо.

Бұл идеяның маңызы зор, себебі REM ұйқысының бұзылуы мазасыздық, депрессия және посттравмалық стресс бұзылысымен (PTSD) байланыстырылады. Қазіргі таңда ұйқы бұзылыстары әдетте дәрі-дәрмекпен немесе мінез-құлық терапиясымен емделеді. Олар көмектесуі мүмкін, бірақ дәрілер жағымсыз әсерлер тудыруы ықтимал. Сондай-ақ қазіргі емдеу әдістері REM ұйқысының бұзылуының астарындағы биологиялық тетіктерге әрдайым бағытталмайды. Алайда зерттеушілер жапсырманың қандай да бір психикалық бұзылыстың белгілерін жеңілдететінін әзірге дәлелдеген жоқ.

Шағын зерттеу, ауқымды жоспарлар

Зерттеуге небәрі 28 адам қатысқандықтан, нәтижелер әлі алғашқы деңгейде. Жапсырманың қаншалықты сенімді жұмыс істейтінін және пайдасы ұзақ уақыт сақтала ма, жоқ па, соны анықтау үшін ауқымдырақ сынақтар қажет. Топ мұндай сынақтарды жоспарлап отыр және құрылғыны созылмалы ұйқысыздық, депрессия немесе PTSD-мен өмір сүретін адамдарда сынап көргісі келеді.

Зерттеушілер құрылғыны үйде де – ұйқыны бақылаудан бастап, әр адамның ұйқы ерекшеліктеріне бейімделген терапияға дейін – қолдануға болады деп болжайды. Олар оны мидың терең аймақтарының ұйқыға қалай ықпал ететінін зерттеуге арналған жаңа ғылыми құрал ретінде де қарастырады. «Біз психикалық бұзылыстары бар науқастар инвазивті емес әрі қауіпсіз ем арқылы ұйқысын оңтайландыра алатын болашақты көздейміз», – деді UT Health Сан-Антониодағы ұйқы бұзылыстары жөніндегі маман, зерттеудің тең жетекшісі Винсент Мысливец.

Топ патентке өтінім берді. Сондай-ақ университеттің ғылыми әзірлемелерді коммерцияландыру жөніндегі Discovery to Impact кеңсесімен бірге құрылғыны нарыққа шығару жолдарын қарастырып жатыр. Жұмысқа университеттің психология кафедрасының және Вирджиния Тех университетінің Фралин биомедициналық зерттеу институтының ғалымдары да қатысты.

Дереккөздер: ScienceDaily; Nature Communications (бастапқы зерттеу). Сурет: Huiliang "Evan" Wang / University of Texas.

жылдам ұйқы фазасы rem ұйқысы дегеніміз не түс көру фазасы ұйқысыздықты емдеу ұйқы бұзылыстары ультрадыбыспен емдеу ұйқы сапасын жақсарту миды ынталандыру әдістері депрессия және ұйқы посттравмалық стресс бұзылысы стресс және ұйқы

Бұл жазбамен бөлісу:

Ұнайды (Мақалаларды ұнату үшін жүйеге кіріңіз)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру

Ұқсас мақалалар