Ичегиде жашаган алп вирустар: «эговирустар» табылды
Биология жана химия Жаңылык

Ичегиде жашаган алп вирустар: «эговирустар» табылды

Neuronix 19 Nov, 2026 3 мин окуу

Айрым вирустар ушунчалык чоң, аларды кадимки жарык микроскобу менен да көрүүгө болот. Буга чейин бул алптар негизинен айлана-чөйрөдө жашап, бир клеткалуу организмдерди жуктурат деп эсептелип келген. Эми микробиологдор алардын мурда белгисиз болгон бир тобу биздин ичибизде тынч жашап келгенин билдирүүдө: бир болжолдоо боюнча, дүйнө жүзүндө болжол менен 180 миллион адамдын ичегисинде жаңыдан сыпатталган ушул «эговирустар» болушу мүмкүн. Nature журналында жарыяланган бул натыйжалар вирусологиянын эчактан бери чечилбеген табышмактарынын бирине — чечек жана мпокс оорусун келтирген поксвирустардын тукуму кайдан чыкканына жооп болушу ыктымал.

Алп вирустардын арасындагы өзгөчөсү

Чоң жана алп вирустар Nucleocytoviricota деген кеңири тармактуу тип (филум) курамына кирет — булар негизинен айлана-чөйрөдөгү бир клеткалуу организмдерди жуктурган ДНК вирустары. Австралиянын Мельбурн шаарындагы Монаш университетинин структуралык биологу Фассели Кулибалинин айтымында, поксвирустар бул тукум дарагында өзгөчө орунда турат, анткени алар адамдарды жана жаныбарларды түздөн-түз жуктура алат, бирок алардын кайдан келип чыкканын эч ким билбейт.

Анын пикиринде, эговирустар ошол жетишпеген көпүрө болушу мүмкүн: микроорганизмдерди жуктурган алп вирустар — асфувирустар менен оору козгогуч поксвирустардын ортосундагы эволюциялык байланыш.

Генетикалык маалымат чөмөлөлөрүн электен өткөрүү

Ачылыш лабораториядагы идиштен эмес, метагеномдордун онлайн китепканаларынан чыкты — алар белгилүү бир чөйрөдөн бир эле учурда чогултулган генетикалык материалдын жыйындысы. Париждеги Франциянын Илимий изилдөөлөрдүн улуттук борборунун микробдук экологу Том Делмон жана анын кесиптештери ушул базаларды аңтарып чыгышты. Метагеномдор ал жерде болгон бардык организмдердин ДНКсын камтыгандыктан, изилдөөчүлөр эч ким өстүрө албаган микробдорду издей алышат.

Изилдөө тобу нуклеоцитовирустардын көпчүлүгүндө кездешкен бир генди издеди. Ошол издөө эговирустарды тапты, алар дароо көзгө урунду: булар ичегиде кеңири таралган бирден-бир нуклеоцитовирус түрү.

Адамда, чочкодо, эчкиде жана бугуда

Эговирустардын ДНКсы адамдардан тышкары буйвол, эчки, тоок, бугу жана чочконун ичеги үлгүлөрүнөн да табылды. Алты клада — жакын тектеш вирустардын бутактары — адамга гана мүнөздүү болуп чыкты. Ал бутактардын бири дүйнө калкынын болжол менен 1 пайызында кездешет деп эсептелет; бул сан талданган үлгүлөрдөн эки эговирус белогунун жок дегенде биринин табылышына негизделген.

Таралышы чындап эле глобалдуу. Изилдөөчүлөр бул белокторду Танзаниядагы аңчылык жана терим менен күн көргөн хадза элинин үлгүлөрүнөн, ошондой эле Европа, АКШ жана Түштүк Американын калкынан да аныкташты. Делмондун айтымында, мындай географиялык кеңдик эговирустардын адам ичегисине жакында эле келгенин эмес, анда көптөн бери жашап келе жатканын көрсөтөт.

«Бул чындап эле жаңы жол ачкан изилдөө», — дейт Квинсленддин Таунсвилл шаарындагы Джеймс Кук университетинин молекулалык вирусологу Субир Саркер. Бул вирустардын адамды кошо алганда көптөгөн жаныбар түрлөрүндө жана дүйнө жүзү боюнча кездешиши алп вирустардын мурда ойлогондон да ар түрдүү экенин көрсөтүп турат, дейт ал.

Алар кимди жуктурат?

Вируска ээ (кожоюн организм) керек, ал эми ичегинин калың калктуу экосистемасында талапкерлер көп. Мүмкүнчүлүктөрдү кыскартуу үчүн топ эговирустар менен клетка ядросу бар организмдердин ортосундагы генетикалык дал келүүнү өлчөдү. Эң жакын окшоштук уй сыяктуу күйүш кайтаруучу жаныбарларга тамагын сиңирүүгө жардам берген бир клеткалуу микробдор менен чыкты — бул вирустардын ээси адам клеткалары эмес, ушул микробдор болушу мүмкүн экенине ишарат.

Бул ыктымалдуу ээлик байланыш эволюциялык окуянын жалпы сүрөтүн да толуктайт. Макала менен кошо жарыяланган илимий баяндама өз аталышында эле бул ойду ачык билдирет: поксвирустар, кыязы, жаныбарлардын аш казан-ичеги жолунда эволюциялаган.

Азырынча аныктоо лабораторияда бөлүнүп алынып өстүрүлгөн вирустарга эмес, маалымат базаларынан алынган генетикалык издерге негизделген, ал эми жарыяланган натыйжалар эговирустарды кандайдыр бир оору менен байланыштырган жок. Бирок бул иш далилдеген нерсе — вирус дүйнөсүнүн чоң бир бутагы биологдор ондогон жылдар бою кылдат изилдеп келген жердин ичинде, көз алдыбызда жашынып жатканы.

Булактар: www.nature.com; Nature (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Gabrielle Voinot / Eurelios / Look at Sciences / SPL.

алп вирустар эговирустар ичегидеги вирустар чечек вирусу кайдан пайда болгон поксвирустар жөнүндө nature журналындагы изилдөө ичеги микробиому жаңы вирус түрү табылды вирустардын эволюциясы метагеномдук изилдөө мпокс вирусу адам ичегисиндеги микроорганизмдер

Бул пост менен бөлүшүү:

Жакты (Макалаларды жактыруу үчүн кирүү керек)

Пикирлер

Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү

Тектеш макалалар