Мойнынан төмен сал болған ер адам қайтадан заттарды ұстап, өз бетінше тамақтанып, білезігіне тиген жанасуды сезе алады. Оған қозғалуға деген ниетін зақымданған жұлынды айналып өткізетін имплант көмектеседі.
Нью-Йорктегі Файнстайн медициналық зерттеулер институттарының (Feinstein Institutes for Medical Research) нәтижелері Nature Medicine журналында жарияланды. Бұған дейінгі ми мен компьютер интерфейстері қозғалысты қалпына келтірген, ал бұл жүйе сезімді және ұзақ мерзімді қалпына келуді де көздейді.
Бір мезгілде екі айналма жол
Зерттеуге қатысушы Кит Томас 2020 жылы суға сүңгіген кезде жарақат алған: мойынның C4 деңгейінде сезу, C5 деңгейінде қозғалыс толығымен жойылған. Хирургтар оның қозғалыс қыртысына және сипап сезуді өңдейтін сезім қыртысына электрод массивтерін орнатты, зерттеушілер бұл тәсілді қос нейрондық айналма жол (double neural bypass) деп атайды. Күшейтпелі оқыту (reinforcement learning) арқылы үйретілген рекуррентті нейрон желілері оның қолымен жасағысы келген қимылдарын анықтап, оларды жұлын мен білек бұлшықеттерін белгілі бір ретпен ынталандыруға айналдырады. Сонымен қатар сезім қыртысына берілетін әлсіз тоқтар қолының не істеп жатқанын көрсетіп отырады.
Жүйе қосулы кезде ол қолын ашып-жұмып, кеседен ішіп, өзі тамақтана алды, ал бос жұмыртқа қабығын 87 пайыз жағдайда жаншып алмай көтерді. Декодер оның ниетін бес айдан астам уақыт бойы қайта оқытусыз 84,6 пайызға дейінгі дәлдікпен танып отырды, ал имплантталатын интерфейстер үшін бұл көптен бері шешілмей келе жатқан мәселе.
Кейбір жетістіктер құрылғысыз да сақталды. 35 апталық жаттығу барысында оң қолының күші 86 пайызға, сол қолының күші 62 пайызға артты, ал ынталандыру тоқтағаннан кейін екі айдан астам уақыт өтсе де білезігінің сезімталдығы жақсарған күйінде қалды. Авторлар мұны нейропластикамен, яғни жүйке жүйесінің өз байланыстарын қайта құру қабілетімен түсіндіреді.
«Бұл тәсіл ауыр салдануды емдеудің жаңа жолы», дейді зерттеудің корреспондент авторы, Файнстайн институттарының қызметкері Чад Бутон.
Бұл бір ғана жарақат түрі бар бір адамның нәтижесі, ал жабдығы күрделі: хирургиялық жолмен орнатылған электрод массивтері, киетін ынталандыру жапсырмалары және жүйені басқаратын арнайы дайындалған мамандар қажет. Топтың айтуынша, келесі қадам жұлыны әртүрлі зақымданған көбірек қатысушыны зерттеуге тарту.
Дереккөздер: The Feinstein Institutes for Medical Research; Nature Medicine (бастапқы зерттеу). Сурет: Feinstein Institutes for Medical Research.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру