Моюндан ылдый шал болгон киши кайрадан буюмдарды кармап, өзү тамак жеп, билек муунуна тийгенди сезе алат. Ага кыймылдоо ниетин бузулган жүлүндү айланып өткөрүүчү имплант жардам берет.
Нью-Йорктогу Файнстайн медициналык изилдөөлөр институттарынын (Feinstein Institutes for Medical Research) жыйынтыктары Nature Medicine журналында жарыяланды. Буга чейинки мээ менен компьютердин интерфейстери кыймылды калыбына келтирген, ал эми бул система сезимди жана узак мөөнөттүү айыгууну да көздөйт.
Бир эле учурда эки айланма жол
Изилдөөнүн катышуучусу Кит Томас 2020-жылы сууга чумкуп жатканда жаракат алган: моюндун C4 деңгээлинде сезүү, C5 деңгээлинде кыймыл толугу менен жоголгон. Хирургдар анын кыймыл кыртышына жана тийүүнү иштеткен сезүү кыртышына электрод массивдерин орнотушкан, изилдөөчүлөр бул схеманы кош нейрондук айланма жол (double neural bypass) деп аташат. Бекемдөө аркылуу үйрөнүү (reinforcement learning) ыкмасы менен окутулган рекурренттик нейрон тармактары анын колу менен жасагысы келген кыймылдарын аныктап, аларды жүлүндү жана билек булчуңдарын белгилүү бир тартипте стимулдаштырууга айлантат. Ошол эле учурда сезүү кыртышына берилүүчү алсыз токтор колунун эмне кылып жатканын чагылдырып турат.
Система иштеп турганда ал колун ачып-жумуп, чөйчөктөн ичип, өзү тамактана алды, ал эми бош жумуртканын кабыгын 87 пайыз учурда эзип албай көтөрдү. Декодер анын ниетин беш айдан ашык убакыт бою кайра окутуусуз 84,6 пайызга чейинки тактык менен таанып турду, ал эми имплантталуучу интерфейстер үчүн бул көптөн бери чечилбей келе жаткан маселе.
Айрым жетишкендиктер аппаратсыз да сакталып калды. 35 жумалык машыгуунун жүрүшүндө оң колунун күчү 86 пайызга, сол колунуку 62 пайызга өстү, ал эми стимуляция токтогондон кийин эки айдан ашык убакыт өтсө да билек муунунун сезгичтиги жакшырган бойдон калды. Авторлор муну нейропластикалуулук, башкача айтканда нерв системасынын өз байланыштарын кайра түзүү жөндөмү менен түшүндүрүшөт.
«Бул ыкма оор шалды дарылоонун жаңы жолу», дейт изилдөөнүн корреспондент автору, Файнстайн институттарынын кызматкери Чад Бутон.
Бул бир гана жаракат түрү бар бир адамдын жыйынтыгы, ал эми жабдуулар татаал: хирургиялык жол менен орнотулган электрод массивдери, кийилүүчү стимуляция жабыштырмалары жана системаны башкарган атайын даярдалган кызматкерлер керек. Топтун айтымында, кийинки кадам жүлүнү ар кандай жабыркаган көбүрөөк катышуучуларды изилдөөгө тартуу болот.
Булактар: The Feinstein Institutes for Medical Research; Nature Medicine (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Feinstein Institutes for Medical Research.
Пикирлер
Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү