Ҳар панҷумин табиб аз 65 боло аст: кай вақти рафтан фаро мерасад ва инро кӣ ҳал мекунад?
Табиб кай барои идомаи амалияи тиббӣ хеле пир мешавад? Замоне ин савол дар долонҳои беморхонаҳо пичиррос зада мешуд, аммо имрӯз он дар толорҳои академӣ ва шӯроҳои касбӣ ошкоро баҳс мегардад. Дар ҳоле ки тақрибан ҳар панҷумин табиби ИМА 65-сола ё калонтар аст ва тиб бо камбуди наздикшавандаи мутахассисон рӯ ба рӯ шудааст, арзиши масъала баланд аст. Шарона Ҳоффман, профессори ҳуқуқ ва биоэтика дар Донишгоҳи Кейс Вестерн Резерв, бовар дорад, ки аз ин мавзӯъ дигар канорагирӣ кардан мумкин нест. Ҳангоми суханронӣ дар мизи мудаввари Мактаби ҳуқуқи Ҳарвард оид ба ҳуқуқ, тандурустӣ ва пирӣ ӯ нигаронии афзояндаро таъкид кард: эҳтимоли паст шудани қобилиятҳои маърифатӣ дар табибоне, ки ба охири роҳи касбии худ наздик шудаанд. «Заволи маърифатӣ дар байни табибон як мушкили воқеист ва ин мушкилиест, ки диққати созмонҳои тандурустиро ба худ ҷалб кардааст», гуфт Ҳоффман. Тадқиқоти беморхонаи Йел Ню-Ҳейвен ба ин нигаронӣ рақамҳои мушаххас илова кард. Дар байни солҳои 2016 ва 2019 дар он ҷо 141 клиникачии болои 70-сола санҷида шуд ва маълум гардид, ки 12 фоизи онҳо норасоиҳои маърифатии ба қадре ҷиддӣ доранд, ки ба сифати кор таъсир мерасонанд. Ҳарчанд аксарияти табибони солхӯрда салоҳиятнок боқӣ мемонанд, ин натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки такя кардан танҳо ба синну сол ҳамчун ягона кафолати бехатарӣ хатарнок аст.
Кадрҳои пиршаванда дар оинаи рақамҳо
Тибқи маълумоти Ассотсиатсияи коллеҷҳои тиббии Амрико, то соли 2024 20 фоизи табибони амалкунанда 65-сола ё калонтар буданд ва боз 22 фоиз дар байни 55 ва 64-солагӣ қарор доштанд. Ин рақамҳо касберо нишон медиҳанд, ки босуръат пир мешавад, ва ин дар айни замоне рух медиҳад, ки талабот ба хизматрасонии тиббӣ дар кишвар меафзояд. Бо вуҷуди ин, синну сол худ танҳо як қисми ҳикояро мегӯяд. Заволи маърифатӣ аксар вақт аз тағйироти рагӣ сарчашма мегирад, ки аз даҳаи шастум оғоз меёбанд: коркарди иттилоот суст мешавад, дар хотира халалҳо пайдо мешаванд, нигоҳ доштани таваҷҷуҳ душвор мегардад. Барои бемор ҳатто пастшавии ночизи қобилиятҳои маърифатии табиб метавонад оқибатҳои вазнин дошта бошад.
Санҷиши табибон, ҳифзи беморон
Оё табибоне, ки ба охири роҳи касбӣ наздик шудаанд, бояд аз санҷиши маърифатӣ гузаранд? Ҳоффман мегӯяд бале, вале бо эҳтиёт. Скрининг метавонад ҳам беморон ва ҳам худи табибонро аз оқибатҳои завол ҳифз кунад. Дар айни ҳол ӯ хатари аз ҳад гузаштанро эътироф мекунад: барномаи бад тарҳрезишуда метавонад камбуди табибонро шадидтар созад ва агар нодуруст иҷро шавад, қонунҳои зидди табъиз аз рӯи синну сол ва маъюбиро вайрон кунад. Ба андешаи Ҳоффман, шӯроҳои тиббии иёлотҳо метавонанд чунин санҷишро ба уҳда гиранд, ба шарте ки меъёрҳои равшан муқаррар кунанд ва кафолатҳои мурофиавиро таъмин намоянд. «Ман тахмин мекунам, ки муқовимат ба ҳар гуна барномаи санҷишӣ хеле сахт хоҳад буд», гуфт ӯ. «Аммо умедворам, ки мо метавонем мардумро бовар кунонем, ки ин дар асл ба манфиати худи онҳост».
Фаротар аз синну соли тақвимӣ
Баҳс дар Ҳарвард ба мафҳуми синну соли биологӣ низ расид: ченаке, ки на шумораи зодрӯзҳо, балки вазъи воқеии кори организмро инъикос мекунад. Алессандро Блассиме аз ETH Сюрих шарҳ дод, ки синну соли биологӣ аз генетика, тарзи ҳаёт ва муҳит шакл мегирад ва онро ғизо, машқи ҷисмонӣ, стресс ва хоб тағйир дода метавонанд. «Синну соли биологӣ фарқи байни ҳолати интизорӣ ва ҳолати воқеии одамро тавсиф мекунад», гуфт Блассиме. Бар хилофи синну соли тақвимӣ, онро ақаллан дар назария баргардонидан мумкин аст. Вале ӯ ҳушдор дод, ки шӯру ҳаваси атрофи синну соли биологиро бояд мӯътадил нигоҳ дошт. Моделҳо метавонанд ғаразҳои иҷтимоӣ ва иқтисодиро дар худ ҷой диҳанд: дар гурӯҳҳои камбизоат синну соли биологӣ бештар боло нишон дода мешавад. Дар сурати истифодаи беэҳтиётона, ин мафҳум метавонад мудохилаҳои исботнашударо тарғиб кунад ё нобаробарии тандурустиро амиқтар созад.
Дарёфти тавозун
Дар ҳоле ки тиб бо кадрҳои пиршаванда дасту гиребон аст, баҳс дигар дар бораи он нест, ки оё пирӣ ба табибон таъсир мерасонад, балки дар бораи он аст, ки чӣ гуна ба ин одилона посух додан лозим. Ҳар сиёсат бояд се вазифаро мувозина кунад: ҳифзи беморон, эҳтиром ба роҳи касбии табибон ва нигоҳ доштани кадрҳое, ки аллакай зери фишоранд. Синну соли ҳатмии бознишастагӣ василаи хеле дағал аст ва синну соли биологӣ ҳанӯз барои истифодаи васеъ омода нест. Бо вуҷуди ин, даъват ба санҷиши маърифатии бодиққат ва ба далелҳо асосёфта торафт бештар тарафдор пайдо мекунад. Барои беморон, барои табибон ва барои тамоми низоми тандурустӣ вазифа дар он аст, ки роҳи миёна ёфта шавад: роҳе, ки ҳикмати таҷрибаро эътироф мекунад, вале аз хатари завол ҳифз менамояд.
Манбаъ:
Mineo, L. (2025, June 30). Who decides when doctors should retire? Harvard Gazette. https://news.harvard.edu/gazette/story/2025/06/who-decides-when-doctors-should-retire/
Шарҳҳо
Лутфан барои навиштани шарҳ ворид шавед Ворид шудан