Жаракаттан улам булчуңдун чоң бөлүгү үзүлүп кеткенде, организм аны адатта калыбына келтире албайт. Анын ордуна көбүнчө тырык ткань өсүп, адам биротоло алсыз бойдон калат. Эми Карнеги-Меллон университети менен Питтсбург университети жетектеген изилдөөчүлөр тобу маалымат берди: жаракаттан кийинки алгачкы күндөрү электр импульстарын берген кичинекей имплантталган электрод жаныбарлардын катуу жабыркаган булчуңуна баштапкы күчүнө жакын деңгээлге чейин калыбына келүүгө жардам берген. Acta Biomaterialia журналында жарыяланган бул алгачкы этаптагы иш окумуштуулар буга чейин жете албай келген дарылоо мөөнөтүн көрсөтүп турат.
Организм өзү айыктыра албаган жара
Бул абал булчуңдун көлөмдүк жоготуусу (англисче volumetric muscle loss, VML) деп аталат. Ал ткандын ушунчалык көп бөлүгү жоголуп, булчуң өз алдынча регенерациялана албай калганда пайда болот. Себептери — согуш талаасындагы жаракаттар, ок тийген жаралар, ткандарды алып салуучу операциялар жана оор ачык сыныктар. Бейтаптар адатта өнөкөт сезгенүүгө, тырыктарга жана туруктуу алсыздыкка кабылышат. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, азыркы дарылоо ыкмалары негизинен симптомдорду гана жеңилдетет, алардын бири да жоголгон булчуңду ишенимдүү калыбына келтирбейт.
Электр стимуляциясы булчуңдун жетилишине көмөктөшүп, нервдерди активдештирери илгертен белгилүү. Көйгөй убакыт маселесинде болчу. Айыгуунун эң алгачкы күндөрүндө жабыркаган булчуңду стимулдаштыруу үчүн адатта ар бир сеанста жалпы наркоз талап кылынчу. Ошондуктан дарылоо эң керек болушу мүмкүн болгон мезгилде аны тез-тез жүргүзүү иш жүзүндө мүмкүн эмес эле.
Ошол эле ичке зымда — чоңураак бет
Бул тоскоолдукту айланып өтүү үчүн команда электроддун өзүн кайра иштеп чыкты. Алар көп талчалуу дат баспас болот зымдарды алып, аларды нано өлчөмдөгү көп тешикчелери бар платина менен капташты. Бул үчүн электрохимиялык чөктүрүү деп аталган ыкма колдонулду: мында металл эритмеден электр тогунун жардамы менен чөктүрүлөт. Натыйжада үч өлчөмдүү, губкага окшош катмар пайда болуп, электроддун өлчөмүн чоңойтпостон, электр заряды ткандарга өтө турган аянтты кеңейтти.
Ушул кошумча беттин аркасында ар бир импульс капталбаган болот зымга караганда көбүрөөк зарядды коопсуз жеткире алат. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, дал ушул нерсе стимуляцияны жаракаттан кийинки эң алгачкы күндөрдөн баштап жүргүзүүгө мүмкүндүк берди. Электроддор түздөн-түз жабыркаган булчуңдун ичине жайгаштырылып, сегиз жумалык изилдөөнүн аягына чейин иштей берди. Алардын импедансы — электрод токтун өтүшүнө канчалык каршылык көрсөтөрүнүн көрсөткүчү — бир аз гана жогорулады. Бул түзүлүш айыгып жаткан ткандан да, кайталанган стимуляциядан да эскирбегенин көрсөтөт.
Ичинен кайра курулган күчтүүрөөк булчуңдар
Имплантациядан кийин электроддор жаракаттан соң эки жума бою күн сайын бир сааттык стимуляция сеанстарын өткөрүп турду, бул учурда жаныбарлар ойгоо болуп, эркин кыймылдашкан. Сегиз жумалык баалоонун жыйынтыгында стимуляция алган жаныбарлар баштапкы айлануу моментинин — булчуң пайда кылган буроочу күчтүн — 90%ын калыбына келтиришти. Дарыланбаган жаныбарларда бул көрсөткүч жаракатка чейинки күчтүн 71%ында токтоп калды.
Эң негизгиси, команданын талдоосу жакшыруу жанындагы дени сак булчуңдардын ордун толтуруу үчүн чоңоюшунан эмес, жабыркаган булчуңдун ичиндеги чыныгы түзүмдүк калыбына келүүдөн улам болгонун көрсөттү.
«Бул натыйжалар эрте биоэлектрондук кийлигишүү жабыркаган тканды тырыкка эмес, калыбына келүүгө багыттай аларын көрсөтүп турат», — деди Карнеги-Меллон университетинин материал таануу жана инженерия, ошондой эле биомедициналык инженерия профессору Цахи Коэн-Карни. Ал долбоорду Питтсбург университетинин биоинженерия профессору Брайан Браун менен бирге жетектеген.
Андан ары эмне болот
Изилдөө REPAIR (Regenerative Electronic Platform through Advanced Intelligent Regulation — «Өнүккөн интеллектуалдык жөнгө салуу аркылуу регенеративдик электрондук платформа») демилгесинин алкагында бир нече жылдан бери жүргүзүлүп келген биргелешкен иштин бир бөлүгү. Азырынча жарыяланган натыйжалар жаныбарларга жүргүзүлгөн тажрыйбалардан алынган.
Изилдөөчүлөр бул ишти келечектеги түзүлүштөр үчүн негиз катары карашат. Жаракаттан кийинки алгачкы мезгилди дарылоо үчүн пайдаланууга болорун көрсөтүү менен, алар эрте электр стимуляциясын инженердик жол менен түзүлгөн ткандык каркастар, өткөргүч гидрогелдер (электр өткөрө алган, курамында суусу көп гелдер) жана регенеративдик клеткалык терапиялар менен айкалыштырса болот деп болжошот.
«Бул жыйынтыктар келечекте эрте электр стимуляциясын татаал жараларды айыктырууга жана жаракаттан кийин булчуңдун калыбына келишине көмөктөшкөн комплекстүү түзүлүштөргө киргизүү боюнча аракеттерге шыктандырат деп үмүттөнөбүз», — деди макаланы даярдоону жетектеген Карнеги-Меллон университетинин постдоктордук изилдөөчүсү Сэм Гершанок.
Булактар: Medical Xpress; Acta Biomaterialia (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Carnegie Mellon University College of Engineering.
Пикирлер
Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү