Ажырасудың жас балаларға салдары
Кіріспе: ажырасу қирату күші бар соғысқа ұқсайды, ал сол күштің бір бөлігі отбасында дүниеге келген балаларға тиеді. Статистикаға сүйенсек, дерегі бар 56 елде 2023 жылы ажырасудың жалпы орташа коэффициенті 1000 адамға шаққанда шамамен 1,8 болған. Атап айтқанда, Өзбекстанда 2025 жылдың бірінші жартысында 23 300-ге жуық ажырасу тіркелген, бұл 2024 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 800-ге көп. 2022 жыл бойынша соңғы толық жылдық дерек 48 734 ажырасуды көрсетеді, коэффициент мың тұрғынға 1,4-ті құраған. Ажырасу бір-екі сағатта бітетін іс емес, ол жылдарға созылады. Ата-анасының күн сайын ұрсысып, ажырасуға тырысқанын балаларындай ешкім жанымен сезінбейді. Әрине, бұл баланы қысымға салады: оның басында ата-анасы мен өз болашағы туралы ауыр ойлар айналады. Нәтижесінде оқуы артқа кетеді, көңіл күйі түседі, кейде іс өзіне қол жұмсауға дейін жетеді.
Ажырасудың салдары:
«Ажырасудан кейін артта қалатыны мынау: көңілі түскен, үрейлі, ашулы, әл-ауқаты мен оқуы нашарлаған балалар саны артады. Бұл, күмәнсіз, әлеуметтік құлдырау.»
Депрессия мен үрей: ажырасып жатқан отбасының балалары кейде ата-анасының арасындағы алауыздыққа өздерін кінәлі санайды. Ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін де кінә сезімі оларды жібермейді. Неге? Бала ажырасудың тікелей себебі бола бермейді. Дегенмен, мысалы, баланың бір қылығы ата-ана арасында дауға түрткі болуы мүмкін. Біреуі күні бойы жұмыста, екіншісі үйде бала бағады. Жұмыстан шаршап оралған адам балаларының тәртібін көріп, жұбайынан неге бұлай болғанын сұрап, дауласа бастайды. Осындай дау отбасында қайталана береді және ақыры ажырасуға әкеледі. 2019 жылғы магистрлік диссертация ажырасудың ұзақ мерзімді психологиялық әсерін зерттеп, мынаны анықтады: ата-анасының ажырасуына өзін кінәлі санайтын балаларда депрессиялық белгілер жиірек кездеседі. Өзін кінәлау мен эмоциялық күйзеліс арасындағы бұл байланыс баланың кінә сезімі ажырасқаннан кейінгі бейімделуде елеулі фактор екенін растайды.
Әл-ауқат: жастайынан көңілі түсіп өскен бала қалай сау болмақ? Толық ажырасқанға дейін күн сайын қайталанатын айқай мен ұрыс баланы отбасы ортасында бір ауыз сөз айтуға да қорқатын күйге түсіреді. Бұл, әрине, баланың ойлауын тежейді және оны өз ортасында жиі жалғыз сезінетін жағдайға қалдырады. Бұл әлі айсбергтің ұшы ғана. Джудит Валлерстайнның лонгитюдтік зерттеулері (Wallerstein and Kelly, 1977; Wallerstein and Lewis, 1998): ең әйгілі ұзақ мерзімді жұмыстардың бірі ажырасып жатқан отбасы балаларын 25 жыл бойы бақылады. Нәтижелер олардың көбі ересек жасында да ата-анасының ажырасуына байланысты терең мұң, ашу мен үрейді бойында сақтап жүргенін көрсетті. Көбі балалығы қолдан кеткен сезіммен өмір сүрген және өз қарым-қатынасы да бұзылады деп қорыққан.
Оқу: ата-ана арасындағы толастамайтын жанжал баланың тек оқуға шоғырлануына мүмкіндік бермейді. Басы алуан ой мен күйзеліске толы бала үй тапсырмасын қалай орындасын? Керісінше, ол өміріндегі үміт пен мәнді жоғалта бастайды. Бұл жағдай ұзаққа созылса, өзіне қол жұмсауға дейін апаруы мүмкін. Amato, P. R. and Keith, B. (1991): 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейін жарияланған 93 зерттеуді қамтыған ауқымды метаталдауда олар ажырасқан ата-ана балаларының оқу үлгерімі, психологиялық бейімделуі және әлеуметтік қарым-қатынасы бойынша айтарлықтай төмен көрсеткішке ие екенін анықтады.
Бұл бір ажырасудың байқалатын салдарының бір бөлігі ғана. Кейінгі зерттеулер оның басқа салдарын да ашары сөзсіз. Осының бәрін ескере отырып, ажырасуды қалай жеңу және ата-ана ретінде оның салдарын балаға артпау туралы жеке пікірімді айтқым келеді.
Балалардан аулақ: жұбайлар арасында дау шыққанда, шиеленісудің орнына оны сыйластықпен, балалар үйде жоқ кезде шешу керек.
Сөйлер алдында ойланыңыз: өткір әрі асығыс жауап дау мен алауыздықтың басты көзі. Мәселе шықса, асықпаңыз, өзіңізге уақыт беріп, содан кейін жауап қайтарыңыз. Бұл сізді тым тез әрі өткір болудан сақтайды.
Балаңызды сыйлаңыз: жұбайыңызбен қарым-қатынасыңыз жараспаса да, балаңызбен жақсы болыңыз. Олармен жылы сөйлесіңіз. Ешқашан олардан кек алмаңыз.
Қорытынды: ажырасудың себебі кез келген нәрсе болуы мүмкін. Иә, ол балаларға ғана зиян емес, ажырасып жатқан екі тарапқа да ауыр. Ажырасу балаға қалай әсер ететінін айту оңай. Бірақ оны басынан өткерген адам ажырасудың не екенін терең біледі. Сондықтан ажырасқандар санын азайту үшін әрекет етуіміз керек.
Дереккөздер:
Family Reunion
https://publications.aap.org/pediatricsinreview/article-abstract/16/8/306/36089
https://academicworks.cuny.edu/gc_etds/2314/
https://www.wf-lawyers.com/divorce-statistics-and-facts/
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру