Оқибатҳои талоқ барои кӯдакони хурдсол
Муқаддима: талоқ мисли ҷанг аст, бо ҳамаи унсурҳои харобиовараш, ва як қисми ин харобӣ ба фарзандони дар ҳамон оила таваллудшуда мерасад. Тибқи омор, соли 2023 сатҳи миёнаи умумии талоқ дар 56 кишваре, ки маълумоташон дастрас аст, тақрибан 1,8 ба ҳар 1000 нафар буд. Танҳо дар нимсолаи аввали соли 2025 дар Ӯзбекистон тақрибан 23 300 талоқ ба қайд гирифта шуд, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 800-то зиёд аст. Маълумоти пурраи охирини солона барои соли 2022 нишон медиҳад, ки дар маҷмӯъ 48 734 талоқ сабт шудааст, яъне 1,4 талоқ ба ҳар ҳазор нафари аҳолӣ. Ҷудо шудан кори ду-се соат нест: он метавонад солҳо тӯл кашад. Ва ҳол он ки касе ба ҷанҷолу баҳси ҳаррӯзаи волидон он қадар аҳамият намедиҳад, чӣ қадар ки худи кӯдакон медиҳанд. Ин кӯдаконро зери фишор мегузорад ва дар сарашон фикрҳои ваҳшатнок дар бораи падару модар ва зиндагии ояндаашон пайдо мешавад. Дар натиҷа, таҳсилашон халалдор мешавад, онҳо ба афсурдагӣ мубтало мегарданд ва баъзан ҳатто ба худкушӣ даст мезананд.
Оқибатҳои талоқ:
«Он чи талоқ пас аз худ мегузорад, ин афзоиши шумораи кӯдакони афсурда, мушавваш ва хашмгин аст, ки некӯаҳволии суст ва мушкилоти таҳсилӣ доранд. Ин таназзули ошкори иҷтимоист.»
Афсурдагӣ ва изтироб: кӯдакони оилае, ки дар остонаи талоқ аст, гоҳо гумон мекунанд, ки маҳз худи онҳо сабаби ихтилофи волидон шудаанд. Ҳатто пас аз ҷудо шудани падару модар ин ҳисси гунаҳкорӣ намеравад. Аммо чаро? Кӯдак сабаби бевоситаи талоқ нест. Бо вуҷуди ин, як хатои хурди ӯ метавонад оташи баҳсро байни волидон афрӯзад. Тасаввур кунед: яке рӯзи дароз кор мекунад, дигаре дар хона аз кӯдакон нигоҳубин мебарад. Вақте шахси коркарда хаста ба хона бармегардад ва бетартибии фарзандонашро мебинад, бо ҳамсараш баҳс сар мекунад, ки чаро бачаҳо чунин рафтор доранд. Маҳз ҳамин гуна баҳсҳо дар оила ҷамъ мешаванд ва оқибат ба талоқ мебаранд. Рисолаи магистрии соли 2019, ки таъсири дарозмуддати равонии талоқро баррасӣ кардааст, нишон дод: кӯдаконе, ки худро сабаби ҷудошавии волидон меҳисобанд, эҳтимоли зиёдтар нишонаҳои афсурдагӣ доранд. Ин пайванди худмалломаткунӣ ва ранҷи эҳсосӣ тасдиқ мекунад, ки ҳисси гунаҳкорӣ омили ҷиддии мутобиқшавии кӯдак пас аз талоқ аст.
Некӯаҳволӣ: чӣ гуна кӯдак солим ба воя расида метавонад, агар аз хурдсолӣ афсурда бошад? Фарёду ҷанҷоли ҳаррӯзаи волидон то худи лаҳзаи талоқ кӯдакро аз даҳон кушодан дар доираи оила метарсонад. Ин фикрронии ӯро суст мекунад ва боис мешавад, ки худро дар байни ҳамсолону ҷомеаи худ ҷудову танҳо ҳис кунад. Ва ин ҳанӯз нӯги яхкӯҳ аст. Тадқиқотҳои дарозмуддати Judith Wallerstein (Wallerstein and Kelly, 1977; Wallerstein and Lewis, 1998), ки яке аз машҳуртарин корҳо дар ин соҳа мебошанд, кӯдакони оилаҳои ҷудошударо дар тӯли 25 сол мушоҳида карданд. Натиҷа ин буд: бисёре аз онҳо ҳатто дар синни камолот андӯҳ, хашм ва изтироби вобаста ба талоқи волидонашонро дар дил нигоҳ доштаанд. Бисёриҳо ҳисси «кӯдакии гумшуда»-ро эҳсос мекарданд ва метарсиданд, ки муносибатҳои худи онҳо низ вайрон хоҳад шуд.
Таҳсил: ҷанҷолҳои беисти волидон намемонанд, ки кӯдак танҳо ба дарсҳояш машғул шавад. Бо чунин бори фикру афсурдагӣ ӯ чӣ тавр вазифаи хонагиашро иҷро карда метавонад? Ба ҷои ин, ӯ умеду маънои зиндагиро гум мекунад. Агар ин ҳолат тӯл кашад, метавонад ба худкушӣ анҷом ёбад. Amato, P. R. ва Keith, B. (1991) дар метатаҳлили густурдаи 93 тадқиқоти солҳои 1960 то 1980 муайян карданд, ки кӯдакони волидони ҷудошуда дар нишондиҳандаҳои муваффақияти таҳсилӣ, мутобиқшавии равонӣ ва муносибатҳои иҷтимоӣ ба таври назаррас пасттар баҳо гирифтаанд.
Инҳо танҳо як қисми зиёнҳои назарраси як талоқ мебошанд. Тадқиқоти минбаъда бешубҳа оқибатҳои дигари онро низ ошкор хоҳад кард. Бо назардошти ҳамаи ин, мехоҳам ақидаи шахсии худро бигӯям: чӣ гуна метавон аз талоқ гузашт ё ҳадди аққал ҳамчун падару модар оқибатҳои онро ба кӯдакон нагузошт.
Дур аз чашми кӯдакон: вақте байни ҳамсарон ихтилоф пайдо мешавад, ба ҷои тезу тунд шудан, онро бо эҳтиром ва он вақте ҳал кунед, ки кӯдакон дар хона нестанд.
Пеш аз гуфтан фикр кунед: аслан ҷавобҳои тезу шитобкорона решаи ҳар баҳсу ихтилофанд. Вақте мушкиле сар мезанад, худро нигоҳ доред ва танҳо баъд ҷавоб гардонед. Ин намемонад, ки шумо шитобкор ё дағал шавед.
Ба фарзандонатон эҳтиром гузоред: ҳатто агар бо ҳамсаратон муносибататон нағз набошад, бо кӯдакон нағз бошед. Бо онҳо мулоим гап занед. Ҳеҷ гоҳ аз онҳо қасд нагиред.
Хулоса: сабаби талоқ метавонад ҳар чиз бошад. Бале, он на танҳо ба кӯдакон зарар мерасонад, балки ба ҳарду тарафи ҷудошаванда низ. Дар бораи он ки талоқ ба кӯдакон чӣ гуна таъсир мекунад, гуфтан осон аст. Аммо танҳо касоне, ки инро аз сар гузаронидаанд, медонанд, ки талоқи воқеӣ чист. Бинобар ин, мо бояд барои кам кардани шумораи ҷудошавиҳо амал кунем.
Сарчашмаҳо:
Family Reunion
https://publications.aap.org/pediatricsinreview/article-abstract/16/8/306/36089
https://academicworks.cuny.edu/gc_etds/2314/
https://www.wf-lawyers.com/divorce-statistics-and-facts/
Шарҳҳо
Лутфан барои навиштани шарҳ ворид шавед Ворид шудан