Ми және таблеткалар: неге дағдылар әрқашан жеңеді
Неге бізге когнитивтік жақсарту қажет? Бұл шынайы өмірде керек пе, әлде тек оқу, мектеп немесе университет өміріне ғана пайдалы ма? Жауап: иә, әрқашан. Когнитивтік қабілеттер неғұрлым жоғары болса, қаржылық кіріс пен әл-ауқат соғұрлым жақсы болады. Жоғары когнитивтік қабілеттер ақпаратты тезірек өңдеуді және қоғамға үлес қосу ықтималдығын арттырады. Бұл бүгінгі әлемде алтын бағасына тең.
Когнитивтік жақсаруға екі жолмен қол жеткізуге болады: дәрілер және дағдылар. Біріншісі қысқа мерзімді және белгілі жанама әсерлері бар. Екіншісі ұзақ мерзімді, өйткені ол нейрондық дамуға әсер етеді, әсіресе жасөспірімдік кезеңде. Соған қарамастан, көпшілік табиғи қайнарларды емес, химиялық заттарды таңдап, дәрілерді жөн көреді.
Көпшілік ақылды дәрілерді қолдаса да, позициямды нақты айтайын: жалпы денсаулық үшін ең жақсы жол, бұл қабілеттерді күшейтетін дағдыларды дамыту, сонымен қатар иммундық денсаулыққа қажетті қоректік заттар мен витаминдерді қабылдауды ұмытпау. Витаминдер мен минералдар денсаулықты және ұйқыны нығайтады. Сау иммунитет пен сау ұйқысыз миға маңызды сәттерде сергектік пен зейінді сақтау қиын болады.
Нейробиология не дейді
Қысқа мерзімді ақылды дәрілер зейін жинаудың ең қысқа жолындай сезілуі мүмкін, бірақ олар нағыз интеллектті қалыптастыратын процестерді айналып өтеді. Нағыз оқу мен данышпандық ұзақ мерзімді потенциациядан, яғни қайталау арқылы синапстарды нығайтудан туындайды, жасанды химиялық заттардан емес. Серотонин, дофамин және ацетилхолин сияқты нейротрансмиттерлер аминқышқылдарынан, микронутриенттерден және пайдалы майлардан алынады: антиоксиданттар, омега-3 және В тобы витаминдері. Ми тепе-теңдікті жақсы көреді, шектен шыққандықты емес: нейрондық жүйелер нәзік реттеуге негізделген, ал сау дағдылар нейротрансмиттерлердің тұрақты деңгейін және күшті нейрондық желілерді сақтайды.
Таным тез әрекет ететін химиялық заттардан немесе серпілістерден емес, жүйенің жалпы тұрақтылығынан өседі. Ақылды дәрілер, керісінше, префронталды қыртысты шамадан тыс қоздырады, миды дофаминмен толтырады (сондықтан кофеин сияқты заттардан кейін өзіңізді жанды және сергек сезінесіз) және ұйқы циклдерін бұзады, бұл жад, зейін және шығармашылық тізбектерін әлсіретеді. Уақыт өте жасанды химиялық рецепторларға бейімделеді, сергектікті сақтау барған сайын қиындайды. Атап айтқанда, стимуляторлар миды дофамин және норэпинефринмен толтырады, және рецепторлар уақыт өте аз жауап береді. Бұл оқуға табиғи ынтаны азайтады, жоғары дозасыз зейінді жинақтау қиындайды және эмоционалды тұрақсыздыққа: ашуланшақтыққа, тітіркенуге, депрессияға әкеледі. Соңында, бұл дәрілер префронталды қыртысты гиперактивті күйге салады, бұл сыни ойлауды және мәселелерді шешуді төмендетеді. Сондықтан олар үлкен қауіп деп есептеледі және жоғары дозаларда есірткі ретінде де қолданылуы мүмкін.
Миды шынымен өткірлейтін дағдылар
Нейробиологиялық негізді талқылағаннан кейін, когнитивтік қабілеттерді шынымен күшейтетін ең жақсы оқу дағдыларына тоқталайық.
Қайталау. Бір нәрсені қайта-қайта қайталаған сайын нейрондық байланыстарыңызды нығайтасыз. Бір ақпаратты қайталаған кезде ол жадыңызға орнығады. Жазбаларыңызға немесе ақпаратқа қайта оралған сайын бұрын белсендірген нейрондар мен сигналдарды қайта іске қосасыз. Олар неғұрлым жиі жұмыс жасаса, ұмыту соғұрлым қиындайды.
Белсенді еске түсіру. Тек білімді тексеретін қолданбалар ғана емес, қазір не түсінгеніңізді және не білетіңізді шынымен тексеретіндер. Бұл бүкіл оқу процесін күшейтеді. Қате жіберген сайын жазыңыз: неліктен қате жіберді, нені өткізіп алды және келесі жолы не жасайтынын. Адамдар қателерінен үйреніп жатқанда ең жақсы үйренеді, өйткені сол кезде префронталды қыртыс пен гиппокамп ең белсенді болады.
Тақырыптарды араластыру және байланыстыру. Оқып жатқан нәрсені шынайы өмірге және басқа зерттеп жатқан немесе ынталанатын нәрселерге байланыстыру үшін бар мүмкіндікті пайдаланыңыз. Ричард Фейнман айтқандай, оқуды көріп, ұстап, сезе алатын дүниеге айналдырған кезде, сіз оны автоматты түрде елестетесіз, және бұл толық түсінуге жеткізеді. Толық түсінген нәрсені ешқашан ұмытпайсыз, тіпті бұл 100 беттік материал болса да. Сонымен қатар, ақыл карталары мен сурет салу миды әртүрлі перспективадан қарауға мәжбүрлейді және тілдік желілермен бірге үлгілерді тану желілерін белсендіреді.
Қорытынды
Барлық жылдам нәрселердің жанама әсері болады. Ақылды дәрілер зейінді арттырудың ең қысқа және ең жақсы жолы болып сезілуі мүмкін, бірақ олардың жанама әсерлері артықшылықтарынан әлдеқайда басым. Оның орнына, дағдыларыңызды жақсартуға және нағыз өзіңізге инвестиция салуға назар аударыңыз. Химиялық заттар сізбен мәңгіге қалмайды, бірақ миыңыз қалады.
Нейроэтика сериясы: негізгі сұраққа жауап: сыртқы дүние ішкіні қалай қалыптастырады?
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру