Көз: Дүниеге Тек Айна Емес
Елестетіп көріңіз, сіз офтальмолог қабылдауындасыз. Әдеттегі көру тексерісі барысындасыз – дәрігер алдыңызға қойылған кестедегі әріптерді оқуыңызды сұрайды, содан соң көзіңіздің ішіндегі қысымды (көз ішілік қысым) өлшеп, глаукома (соқыр болып қалуға әкелетін ауру) бар-жоғын тексереді. Енді елестетіп көріңіз, дәл осы қарапайым көру тексерісі арқылы дәрігер сізде Альцгеймер сияқты ауыр ми ауруларының белгілері бар-жоғын, тіпті симптомдар пайда болғанға дейін біршама уақыт бұрын анықтай алатын болса ше?..
Альцгеймер және Ми
Альцгеймер ауруы – дүние жүзі бойынша 55 миллионнан астам адамды қамтыған деменцияның (есте сақтаудың жоғалуы, шатасу, сөйлеу бұзылысы және ойлау қабілетінің төмендеуі сияқты күнделікті өмірге әсер ететін белгілер жиынтығы) ең кең таралған себебі болып табылады.
“Біз өз зерттеуімізде торлы қабықты (көздің торлы қабаты) зерттедік, себебі ол тікелей миымен байланысқан. Альцгеймер ауруында мида орын алатын көптеген процестерді торлы қабық арқылы да бақылауға болады. Сол себепті торлы қабық ауру қаупін анықтауда маңызды биомаркер қызметін атқарады”, – дейді Жаңа Зеландияның Отаго Университеті психологы доктор Эшли Барретт-Янг.
Торлы қабық: Ми үшін Айна
Ғалымдар торлы қабықты “ми айнасы” деп атайды. Себебі торлы қабық жүйке тінінен тұрады және ол тікелей көру нерві арқылы миымен байланысқан.
Альцгеймер зерттеулерінде дәрігерлер торлы қабық қабаттарының қалыңдығын немесе онда ақуыз бөлшектерінің (мысалы, амилоид-бета және тау ақуыздарының) жиналуын бақылайды. Бұл ақуыздар дәл есте сақтауы жоғалған науқастардың миында да кездеседі.
Торлы қабық талдауының артықшылығы мынада: ол тез, қауіпсіз әрі мидың күрделі және қымбат рентген тексерулеріне қарағанда арзанырақ әдіс болып саналады.
Торлы Қабық Зерттеулерінің Маңызды Қорытындылары
- Торлы қабықтың жұқаруы – мида жүйке жасушаларының бұзылуымен байланысты.
- Торлы қабықта амилоид-бета және тау ақуыздарының жиналуын анықтауға болады.
- Торлы қабық талдауы – инвазивті емес, тез әрі бәріне қолжетімді әдіс.
- Ерте диагностика – когнитивті симптомдар (есте сақтау, ойлаудағы бұзылыстар) пайда болғанға дейін шара қолдануға көмектеседі.
Жасанды Интеллект және Торлы Қабықты Бейнелеу
Соңғы жылдары торлы қабықты бейнелеу (көз түбінің жоғары дәлдіктегі суреттері) жасанды интеллектпен (АI) бірге Альцгеймерді ерте анықтауда кеңінен қолданылуда.
New York Eye Project және AI Life dataset сияқты ірі жобалар терең оқыту (deep learning) алгоритмдерін пайдаланып, торлы қабықтағы өте нәзік өзгерістерді анықтайды. Бұл өзгерістер көбіне Альцгеймердегі ми ауруларына сәйкес келеді.
Мысалы, CORBS AI жүйесі адам көзі байқай алмайтын ұсақ өрнектерді де көре алады. Көптеген зерттеу нәтижелерін біріктірген мета-талдаулар осы тәсілдердің сенімділігін растады.
Осылайша, көз мидың қауіпсіз әрі қарапайым “айнасы” ретінде қызмет етуде.
Көз Тексерулерінің Жаңа Орны
Мұндай ғылыми жаңалықтар жақын арада әдеттегі көз тексерулері екі міндетті атқара алатынын көрсетуде:
- Көру қабілетін бағалау.
- Альцгеймер, Паркинсон, Хантингтон және амиотрофиялық латеральды склероз (АЛС) сияқты ауыр нейродегенеративті ауруларды ерте анықтау.
Яғни, әдеттегі “көзілдірік үшін тест” болашақта адам миының денсаулығына айна болып, науқастар үшін ерте диагностика мен тиімді емдеу мүмкіндігін жасайды.
Пайдаланылған Дереккөздер:
- Alzheimer’s Association. What Is Alzheimer’s Disease? https://www.alz.org/alzheimers-dementia/what-is-alzheimers
- Mayo Clinic. Alzheimer’s Disease – Symptoms and Causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alzheimers-disease
- National Institute on Aging (NIA). What Happens to the Brain in Alzheimer’s Disease. https://www.nia.nih.gov/health/what-happens-brain-alzheimers-disease
- Harvard Health Publishing. Alzheimer’s and Dementia: The Brain Connection. https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/alzheimers-and-dementia
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру