600 жылдық қытай қабірінен табылған темір қайшы мен қысқыштардағы қызыл тотта химиялық іздер сақталған. Олар, сірә, аконит (уқорғасын) өсімдігінен қалған: бұл улы өсімдікпен бір кездері ота алдында теріні ұйытқан.
Қытайдың медициналық мәтіндерінде осы өсімдіктен жасалған ауырсынуды басатын ұнтақтар сипатталған, бірақ хирургтардың оларды шынымен қолданғанына заттай дәлел осы уақытқа дейін болмаған. Зерттеушілердің айтуынша, бұл ежелгі хирургиялық құралдарда анестетик болғанының тікелей химиялық дәлелі.
Құралдар 1974 жылы Қытайдың шығысындағы Цзянъинь қаласында, 1411 жылы қайтыс болған Ся Цюаньның қабірінен қазып алынған, қазір олар Цзянъинь мұражайында сақтаулы. Мұражай үлгіні бүлдіретін талдауларға тыйым салатындықтан, топ (оның құрамында Сиандағы Солтүстік-Батыс университетінің археологы Чжао Цунцан бар) әр құралдың тазалауы қиын жерлерінен небәрі 2 мг қалдық қырып алды. Қолмен ұсталатын рентген құрылғысы құралдардың шамамен 97% темірден тұратынын көрсетті.
Тотты лазермен оқу
Содан кейін зерттеушілер қызыл тоттың ұсақ бөлшектеріне лазер бағыттап, Раман спектроскопиясын қолданды: бұл әдіс молекулалардың жарықты қалай шашыратуына қарап химиялық байланыстарды анықтайды. Олар майлар мен майлы заттардың белгілерін, ал қайшыдан циан тобына сәйкес келетін шыңды тапты. Бұл көміртек пен азот арасындағы байланыс, ол қанда болмайды. Сигналдарды ескі жансыздандыру рецептерінде аталатын аконит түрлерінің бірі Aconitum carmichaelii тілімдерінің сигналдарымен салыстырып, авторлар дәрінің құрамында аконитин алкалоиды болуы ықтимал деген қорытындыға келді.
Чжао мәлімдемесінде былай деді: «Бүгін біз сол құралдарда қалған жансыздандыру дәрісінің іздерін лазер сәулесі арқылы оқыдық». Мин дәуірінің мәтіндері теріні қайшымен кесер алдында оны ұйытуға кеңес береді және аконитті сірке суымен, машпен немесе жас ұл балалардың несебімен өңдеп, оның уыттылығын бәсеңдету тәсілдерін сипаттайды.
Қорытынды бірнеше бөлшекке және жекелеген химиялық байланыстардың сәйкестігіне сүйенеді, аконитиннің өзі тікелей анықталған жоқ. Сондықтан авторлар оны анық емес, ықтимал деп көрсетеді.
Зерттеу 26 мамырда Antiquity журналында жарияланды. Қалдықтың орналасу карталары ол сұйық дәріні теріге жаққан кезде шашырап тигенін көрсетеді. Авторлар мұны Мин дәуірінің хирургтары уды теріге бақыланатын мөлшерде жаққанының белгісі деп санайды.
Дереккөздер: Live Science; Antiquity (бастапқы зерттеу). Сурет: Ling et al., Antiquity (CC BY 4.0).
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру