Ғалымдар Адам Қанынан Пластик Тапты. Ол Денеңіздің Ішінде Не Жасап Жатыр.
Климат және экология Мақала

Ғалымдар Адам Қанынан Пластик Тапты. Ол Денеңіздің Ішінде Не Жасап Жатыр.

Malikabonu Yusupova 24 Mar, 2026 4 мин оқу

Ғалымдар Адам Қанынан Пластик Тапты. Ол Денеңіздің Ішінде Не Жасап Жатыр.

Автор: Malikabonu Yusupova

2022 жылдың тыныш бір таңында Нидерландыдағы зерттеушілер тобы қан шишасын ұстап тұрды. Ішінде, жалаңкөзге көрінбейтін, барлық биологиялық қорғаныстарымызды айналып өтіп, қан айналымына кіріп кеткен майда пластик бөлшектері болды. Бірінші рет ғалымдар көпшілік қорыққанын растады: пластик тек тастайтын нəрсеміз емес. Бұл ішімізде алып жүретін нəрсеміз.

Он жылдар бойы біз пластик пакеттердің көшелерде ұшып жүргенін, шишалардың жағалауларда жиналғанын жəне буманың қоқыс полигондарында үйіліп қалғанын бақылай бердік. Мұны біз сыртқы дүниедегі мəселе ретінде ұғындық. Бірақ ең қауіпті пластиктер біз көретіндер емес. Олар біз күн сайын білмей тыныс алатын, жейтін жəне ішетіндер.

Микропластиктер Шын Мəнінде Не

Микропластиктер бес миллиметрден кішкене пластик бөлшектер, шамамен кунжут тұқымының мөлшерінде, дегенмен көпшілігі əлдеқайда кішкене. Кейбіреулері əдейі жасалады, мысалы, бұрын бет тазалағыш заттар мен тіс пастасына қосылатын микробөлшектер. Басқалары мүлдем кішкене болу үшін жасалмаған. Олар үлкен объектілерден, пакеттерден, шишалардан, балық аулайтын торлардан, киім талшықтарынан басталып, күн жарығы мен физикалық үйкелістің əсерінен баяу бөлшектеніп, көзге байқалмастай болғанша кішірейеді.

Бұл ауқымды түсіну қиын. Əр жолы полиэстер киімді жуғанда шамамен 700 000 майда талшық ағынды суға кетеді. Шиналар жол бойына əрбір жүрілген километрде бөлшектер шашады. Тіпті ыстық суда бір қалта шай демдеу де миллиардтаған микроскопиялық пластик бөлшектерін кесеге шығара алады. Бұл өнеркəсіп алаңдары немесе алыстағы мұхиттармен шектелген ластану емес. Бұл асүйлерде, кір жуатын бөлмелерде жəне қалалық көшелерде, үздіксіз жəне байқалмай жатыр.

Буға Дейін Қаныққан Планета

Ғалымдар қазір бір кезде мүмкін емес алыс болып көрінген жерлерден микропластик тапты. Олар Арктика қарынан, жел арқылы мыңдаған километрге тасылып, анықталды. Олар күн жарығынсыз өмір сүретін жандықтар жұтқан ең терең мұхит ойпаңдарынан алынды. Олар ауылшаруашылық топырағынан жəне дəнді дақылдардың тіндерінен, соның ішінде сəбіз бен салаттан табылды.

Бір зерттеу терең теңіз балықтарының 70 пайыздан астамының асқазанынан микропластик шыққанын анықтады. Басқасы көкөністердің ішіне кіріп кеткен пластик бөлшектерін тапты. Ластану тамақ жүйемізге жақындап келмейді. Ол оған əлдеқашан кірген. Əлем, сөзбе-сөз мағынасында, пластик планетаға айналды.

Əлдеқашан Ішімізде Не Бар

Адам денесінде микропластиктердің табылуы зерттеушілер қазір ғана жауап бере бастаған сұрақты туғызды: олар сонда шын мəнінде не жасап жатыр?

Пластик бөлшектер қазір адам қанынан расталды, онда олар бүкіл денеде айналып жүруге қабілетті сияқты. Олар қалалық ортада тыныс алатын ауа арқылы сіңірілген өкпе тінінен табылды. Ең алаңдататыны, олар адам плацентасынан анықталды, яғни туылар алдында туылмаған балалардың ортасына кіріп жатыр.

Денсаулыққа толық салдар əлі белгісіз, бірақ алғашқы зерттеулер бірнеше алаңдатушылықты көрсетеді. Дене бұл бөгде бөлшектерді басқыншылар ретінде қабылдайды жəне кең ауқымды ұзақ мерзімді аурулармен байланысты созылмалы қабынуды тудырады. Көптеген пластиктер су бөтелкелерінде жəне тамақ ыдыстарында қолданылатын өнеркəсіптік қосылыс бисфенол А жəне фталаттарды алып жүреді, екеуі де гормондық жүйеге кедергі жасайтыны белгілі. Микропластиктер иммундық функция мен тіпті көңіл-күйді реттеуге кəмек ететін бактериялар қауымдастығы болып табылатын ішек микробиомасын бұзуы мүмкін екенін болжайтын алғашқы дəлелдер де бар. Бөтелкелі судың əрбір ұйытқысы, қалалық ауаның əрбір тынысы бұл ішкі жинақталуды байыппен толықтырып жатуы мүмкін.

Əлем Қалай Жауап Беруде

Мəселенің ауқымы тұйыққа тірегендей сезілуі мүмкін, бірақ əр деңгейде жауаптар қалыптасып жатыр. Еуропа Одағы бір қатар бір реттік пластикке тыйым салуға кірісті жəне кір жуатын машиналарды микроталшық сүзгілерімен жабдықтауды талап ететін заңнаманы дайындап жатыр. Біріккен Ұлттар Ұйымы пластик ластану туралы жаһандық шарт жасау үрдісінде, бұл экологиялық құқық тарихындағы алғашқы рет.

Зертханаларда зерттеушілер биологиялық ыдырайтын пластик баламаларын жасауда жəне пластик қалдықтарды ыдырату үшін инженерлік жолмен жасалған бактериялармен тəжірибе жүргізуде. Қоғамдық деңгейде жағажайларды тазалауға, қалдықсыз өмір сүруге жəне жергілікті пластикті азайту науқандарына бағытталған қозғалыстар ауқымы мен көрінерліктері жағынан өсуде. Ешбір жекелеген бастама ондаған жылдар бойы қалыптасқан дағдарысты шеше алмайды. Бірақ бұл күш-жігерлер бірлесіп өзгерістің нышанын береді: пластикті салдарсыз деп қарау дəуірі аяқталуда.

Əрқайсымыз Не Жасай Аламыз

Саясат пен өнеркəсіп өзгерістері ең үлкен салмақты көтереді, бірақ жеке таңдаулар да маңызсыз емес. Синтетиктің орнына табиғи маталарды таңдау жуу кезінде талшық шашуды азайтады. Қайта пайдалануға болатын бөтелкелерге, қалталарға жəне ыдыстарға өту күнделікті əсерді азайтады. Өндірушілерді жауапты қылатын науқандар мен саясатты қолдау мəселе бастаған деңгейде қысым жасайды.

Бұлар кішкентай əрекеттер сияқты сезіледі. Бірақ микропластиктердің өзі кішкентай, ал олардың нені жасай алғанына қараңыз.

Əрі Қарай Не Болады

Пластик жиырмасыншы ғасырда кереметтей пайда болды: арзан, жеңіл, шексіз икемді. Оны сондай пайдалы еткен сол қасиеттер, ыдырауға төзімділік, сақталып қалу мүмкіндігі, оны қазір сондай қауіпті етеді. Ұзаққа шыдас үшін жасалған материал оны шектеу мүмкіндігімізден ұзаққа өмір сүретінін ешкім болжамаған.

Микропластиктер туралы əңгіме мəнінде жеткілікті алысқа ойламай жасалған таңдаулар туралы. Келесі онжылдық мұны бетбұрыс нүктесі ретінде немесе прецедент ретінде қарайтынымызды анықтайды. Қазір шаралар қабылданса, микропластиктер бір күні адамзат өз тарнамдылығын уақытылы тани отырып бағытты өзгерткен сəт ретінде еске алынуы мүмкін. Болмаса, олар жай ғана біздің бөлігімізге айналады, əрбір тыныста, əрбір тістемеде, əрбір жүрек соғысында сіңіп.

Редактор: Mashhura Qudratova

Дереккөздер:

Leslie, H., жəне т.б. (2024). Адам қанындағы микропластиктер. | Amato-Lourenco, L. F., жəне т.б. (2025). Микропластиктер жəне нанопластиктер, 5(33). | Ragusa, A., жəне т.б. (2021). Plasticenta. Environment International, 146, 106274. | Wieczorek, A., жəне т.б. (2018). Frontiers in Marine Science.

адам денесіндегі микропластик микропластиктің денсаулыққа әсері қандағы микропластик пластик ластануы тағам мен судағы микропластик нанопластик ауадағы микропластик микропластик және ауру қаупі экологиялық денсаулық пластик бөлшектері улы әсер

Бұл жазбамен бөлісу:

Ұнайды (Мақалаларды ұнату үшін жүйеге кіріңіз)

Пікірлер

Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру

Ұқсас мақалалар