Неге кейбір жүктіліктер өте ерте аяқталады, ал басқалары асқынусыз толық мерзімге жетеді? Ғалымдар жылдар бойы жауапты генетикадан іздеді. ДНҚ-дағы кейбір өзгерістердің мерзімінен бұрын босану қаупін арттыратыны белгілі, бірақ генетиканың өзі бүкіл процесті түсіндіре алмайды. Енді жаңа зерттеулер жауаптың таңғаларлық ынтымақтастықта екенін көрсетуде: ананың гендері мен оның ішек бактериялары бірге жұмыс істейді.
Гендер жағдайды белгілейді
Әрбір адамның өзіне тән генетикалық коды бар. Кейбір әйелдер мерзімінен бұрын босану ықтималдығын біршама арттыратын өзгерістерді тұқым қуалау арқылы алады. Мысалы, қабыну, гормондарды реттеу және жатыр қызметіне байланысты арнайы генетикалық маркерлер босану мерзіміне әсер етуі мүмкін. Дегенмен, өз алдына бұл генетикалық қауіп көрсеткіштері мерзімінен бұрын босану жағдайларының тек аз бөлігін ғана түсіндіреді. Шындығында, бүгінге дейін жүргізілген ең ірі зерттеулер генетиканың жүктілік ұзақтығындағы өзгерістердің небәрі бірнеше пайызын құрайтынын көрсетеді. Мұнда басқа да күштердің қатысатыны анық көрінеді.
Бұл процесте ішек микробиомасының рөлі ерекше маңызға ие болады
Ішек микробиомасы біздің ас қорыту жолымызда өмір сүретін триллиондаған бактериялар жиынтығы. Жүктілік кезінде бұл микробтар бейімделеді және метаболизмге, иммунитетке, тіпті гормоналды тепе-теңдікке әсер етуі мүмкін. 5300-ден астам жүкті әйелді қамтыған жаңа зерттеуде ғалымдар ішек микробиомасының мерзімінен бұрын босану қаупін қалыптастыруда генетикамен өзара әрекеттесетінін анықтады. Атап айтқанда, Clostridium innocuum атты бактерия негізгі рөл атқарушы ретінде көрінді. Осы микробтың деңгейі жоғары әйелдерде мерзімінен бұрын босану ықтималдығы бұрыннан жоғары болатын. Бірақ бұл қолайсыз генетикалық құрылыммен қосылғанда, қауіп одан әрі артты.
Қос жақты әсер
Бұл біріккен әсер кейде ген мен орта арасындағы өзара әрекеттесу деп аталады. Бұл жағдайда орта дегеніміз ауаның ластануы немесе тамақтану емес, ішектің микроскопиялық әлемі. Зерттеушілердің анықтауынша, қауіпті генетикалық нұсқалары мен ішек микробтарының жоғары қаупі бар әйелдерде мерзімінен бұрын босану ықтималдығы ең жоғары болды. Бұл тізбектің екі әлсіз буынына ұқсайды.Бір әлсіз буын қысым астында үзілмеуі мүмкін, бірақ екеуі бірге тізбекті әлдеқайда оңай үзеді.
Мұның нәтижені бағалау мүмкіндіктеріне әсері
Бұл тұжырымды практикада қолдану үшін ғалымдар тұқым қуалаушылық, ішек микробтары және жас немесе алдыңғы жүктілік тарихы сияқты белгілі қауіп факторларын қамтитын біріктірілген модельдер жасады. Олар микробиома деректерін қосу мерзімінен бұрын босануды болжау дәлдігін арттыратынын анықтады. Генетиканың өзі шектеулі болжамдар берді, бірақ микроб деректерімен байланыстырғанда нәтижелер әлдеқайда жақсы болды. Бұл тәсіл сайып келгенде дәрігерлерге жүктіліктің өте ерте кезеңінде, белгілер пайда болғанға дейін көп бұрын ең жоғары қауіп тобындағы әйелдерді анықтауға мүмкіндік беруі мүмкін. Мұндай білім өмірді сақтап қалуы, араласу шараларына, тығыз бақылауға немесе алдын алу емі үшін уақыт бөлуге мүмкіндік беруі мүмкін.
Зерттеу ортасынан тыс
Ген мен микробиом арасындағы бұл ынтымақтастықтың ашылуы үлкен сабақ береді: біздің денсаулығымыз ұрпақтан ұрпаққа берілетін нәрселер мен бойымызда болатын нәрселер арасындағы үздіксіз өзара әрекеттесу нәтижесінде қалыптасады. Гендер негіз қалауы мүмкін, бірақ микробтар құрылымды нығайтуы немесе әлсіретуі мүмкін.Болашақ аналар үшін бұл зерттеу жаңа тарау ашады. Ол жүктілікті қорғау үшін тек ДНҚ-ға ғана емес, ішек денсаулығына да назар аудару қажет болуы мүмкінін көрсетеді. Келесі зерттеулермен біз бір күні генетикалық скрининг пен микробиома профилін стандартты тәжірибе ретінде біріктірген босануға дейінгі күтімді көретін боламыз.
Болашаққа көзқарас
Жүктілік кезінде гендер мен микробтардың қалай ынтымақтасатынының егжей-тегжейін ғылым әлі де анықтап жатыр. Бірақ хабар анық: екеуі де жалғыз әрекет етпейді. Бірге олар мерзімінен бұрын босанудың қос жақты қаупін немесе, дұрыс теңгерілген болса, жаңа өмірді дүниеге қауіпсіз алып келуге көмектесетін қалқанды құруы мүмкін.
Аударды: Sabina Kurbanova
Дереккөз:
- Sole-Navais, P., Flatley, C., Steinthorsdottir, V., et al. (2023). Genetic effects on the timing of parturition and links to fetal birth weight. Nature Genetics, 55, 559–567. https://doi.org/10.1038/s41588-023-01343-9
- Hiltunen, H., Collado, M. C., Ollila, H., et al. (2022). Spontaneous preterm delivery is reflected in both early neonatal and maternal gut microbiota. Pediatric Research, 91, 1804–1811.
- Miao, Z., Hu, S., Wu, P., et al. (2025). Maternal gut microbiome during early pregnancy predicts preterm birth. Cell Host & Microbe, 33(9), 1623–1639.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру