Pashshaning oyoq va qanotlarini mahalliy nerv zanjirlari boshqarar ekan
Neyrоfan Yangilik

Pashshaning oyoq va qanotlarini mahalliy nerv zanjirlari boshqarar ekan

Neuronix 09 Jun, 2026 2 daqiqa o‘qish

Tadqiqotchilar voyaga yetgan meva pashshasi miyasi va nerv tizmasidagi har bir neyron va sinapsni xaritaga tushirdi. Xarita harakatlarning ko'pchiligini miya buyruqlari emas, balki mahalliy nerv zanjirlari boshqarishini ko'rsatmoqda.

Bu darajada murakkab markaziy nerv tizimining to'liq ulanish sxemasi birinchi marta tuzildi. Endi neyrobiologlar signallar miya va tana o'rtasida qanday o'tishini to'liq ko'ra oladi.

Bitta pashsha, millionlab tasvir

Xalqaro loyihani Garvard tibbiyot maktabi va Prinston universiteti guruhlari boshqardi. Ular bitta pashshani minglab yupqa qatlamlarga kesib, elektron mikroskopda suratga oldi. Sun'iy intellekt dasturi millionlab tasvirni taxminan 160 000 neyrondan iborat 3D modelga birlashtirdi. BANC (brain and nerve cord, ya'ni «miya va nerv tizmasi») deb nomlangan yangi ma'lumotlar to'plami FlyWire konsorsiumi 2024-yilda e'lon qilgan pashsha miyasi xaritasini nerv tizmasi, ya'ni hasharotlardagi orqa miya o'xshashi bilan birlashtiradi. Ish 8-iyun kuni Nature jurnalida chop etildi.

Pashshada 100 millionga yaqin sinaptik bog'lanish bor. Bu shu paytgacha to'liq konnektomi ma'lum bo'lgan yagona hayvonlar, ya'ni chuvalchanglar, assidiyalar va taroqli meduzalardagidan ancha ko'p. Bog'lanishlarni kuzatib chiqqan olimlar har bir oyoqni harakatlantiruvchi neyronlar asosan o'sha oyoqning o'zidagi sezgi neyronlaridan signal olishini va kichik qayta aloqa halqalarini hosil qilishini aniqladi. Tizma bo'ylab yuqoriga va pastga cho'zilgan uzunroq zanjirlar esa bu halqalarni bir-biriga bog'lab, oltita oyoqning bir maromda yurishini ta'minlaydi. Qanotlar va og'iz a'zolarida ham xuddi shunday mahalliy tuzilish kuzatildi, ular ko'rish va gormon zanjirlari bilan ham bog'langan.

Nerv tizmasi kutilganidan aqlliroq

«Natijalarimiz harakatlarni boshqarish mahalliy modullar bo'ylab keng taqsimlanganini ko'rsatadi», deydi Garvard tibbiyot maktabi ilmiy xodimi va maqolaning birinchi hammualliflaridan biri Alexander Bates. Miyaning o'rganish va mo'ljal olish markazlari bu modullarning har bir qadamini boshqarmay, ularni umumiy nazorat qilib turganga o'xshaydi.

Xarita faqat markaziy nerv tizimini qamrab oladi. Uni muskullar va sezgi a'zolari bilan bog'lash uchun jamoa ma'lum neyron turlari va avvalgi tadqiqotlarga tayandi. Bundan tashqari, ulanish sxemasining o'zi ko'plab bog'lanishlar nishondagi hujayrani qo'zg'atadimi yoki tormozlaydimi, buni ko'rsata olmaydi.

To'liq konnektomdan internetda bepul foydalanish mumkin. Guruh unga neyropeptidlar, ya'ni neyronlar signal uzatishda foydalanadigan kichik molekulalar haqidagi ma'lumotlarni qo'shmoqchi. Katta mualliflardan biri Wei-Chung Allen Lee esa hozir sichqonlarda ham boshqaruv xuddi shunday taqsimlanganmi, shuni tekshirmoqda.

Manbalar: Harvard Medical School (via EurekAlert); Nature (asl tadqiqot). Rasm: Tyler Sloan.

meva pashshasi konnektomi pashsha asab tizimi xaritasi drozofila miyasi va nerv tizmasi harakatni boshqaruvchi neyron zanjirlar konnektomika neyronlar bog'lanish sxemasi hasharotlar miyasi harakat nazorati zanjirlari 160 000 neyron miya xaritasini tuzish neyrofan

Ushbu postni baham ko'rish:

Yoqdirish (Yoqtirish uchun tizimga kiring)

Izohlar

Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish

Tegishli maqolalar