Бразилияда 115 миллион жыл мурун жашаган жырткыч динозаврдын бут сөөктөрүндө ташка айланган эритроциттерге окшош түзүлүштөр сакталып калган. Алардын ичинде гемоглобиндин кычкылтек ташуучу бөлүгү болгон гемден пайда болгон молекулалар бар. Бул тууралуу окумуштуулар PNAS журналында кабарлашты.
Казылма калдыктарда кан клеткалары болушу мүмкүн түзүлүштөр мурда да сүрөттөлгөн, бирок сынчылар аларды булгануу же клеткага окшош минералдар болушу мүмкүн деп каршы чыгышкан. Австралиядагы Кертин университетинин окумуштуусу Клити Грайс жетектеген топтун айтымында, гемоглобинден пайда болгон молекулалар мындай клеткалардын ичинде жайгашканынын биринчи химиялык далили ушул.
Сөөктөр Бразилиянын түндүк-чыгышында жашаган Aratasaurus museunacionali аттуу тероподко таандык. Сөөктөрдүн тамыр каналдарында, башкача айтканда бир кезде кан тамырлары өткөн жолдордо, изилдөөчүлөр көптөгөн майда сүйрү түзүлүштөрдү таап, аларды эритроциттер деп эсептешет.
Молекулаларды химиялык касиеттерине жана массасына жараша бөлүүчү суюктук хроматографиясы жана масс-спектрометрия сөөктөн бөлүнүп алынган негизги шакек сымал пигменттер гем B жана анын ажыроо продуктулары экенин көрсөттү. Ал эми айланадагы тоо тектеринде өсүмдүктөргө жана бактерияларга мүнөздүү хлорофилл түрүндөгү пигменттер табылды, бул сырттан булгануу версиясына каршы далил болот. Андан кийин Раман спектроскопиясы жана электрондук микроскопия гемдин сигналы менен анын негизги элементтери (темир, азот жана көмүртек) сүйрү клеткалардын өз ичинде экенин көрсөттү. Топ ошондой эле коллагенге таандык аминокислоталарды тапты.
Марганецтүү убакыт капсуласы
Клеткалар марганец кычкылы болгон гаусманит минералы менен капталган жана, сыягы, аларды ушул минерал бекемдеген. Авторлордун пикиринде, динозавр өлгөндөн көп өтпөй кычкылтеги аз, микробдорго бай чөйрөдө тез көмүлүп калган. Грайс айткандай, «бул жыйынтыктар гемоглобин сыяктуу айрым биомолекулалар геологиялык доорлор бою сакталып кала албайт деген көптөн берки божомолдорго шек келтирет».
Авторлордун өздөрү да казылма калдыктардан баштапкы биомолекулаларды табуу дагы эле талаштуу маселе экенин моюнга алышат, анткени назик бирикмелер тез ажырайт, ал эми үлгүнү булгап алуу оңой. Алардын жыйынтыгы бир гана жаныбардын сөөктөрүнө негизделген жана азырынча бир дагы көз карандысыз лаборатория анализди кайталап көрө элек.
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, ушундай жол менен сакталган гем окумуштууларга тукум курут болгон жаныбарлардын канын, зат алмашуусун жана активдүүлүк деңгээлин изилдөөгө мүмкүнчүлүк бериши ыктымал. Ишке ошондой эле Япониянын Деңиз жана Жер илимдери жана технологиялары агенттиги, Бразилиянын Улуттук музейи жана Жонс Хопкинс университети катышты.
Булактар: Curtin University; Proceedings of the National Academy of Sciences (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Curtin University.
Пикирлер
Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү