Терең деңиз лимпеттери жаштыгын океандын күн тийген бетинде өткөрөт
Биология жана химия Жаңылык

Терең деңиз лимпеттери жаштыгын океандын күн тийген бетинде өткөрөт

Neuronix 21 Jul, 2026 2 мин окуу

Терең деңиздеги гидротермалдык булактарда жашаган лимпеттердин (капкак сымал кабыгы бар деңиз үлүлдөрү) личинкалары деңиз түбүнө отурукташаардан мурун океандын күн нуру тийген үстүңкү катмарына чейин сүзүп чыгат. Муну алардын алгачкы кичинекей кабыктарында сакталып калган химиялык издер көрсөттү.

Бул ачылыш чоңойгондон кийин бүт өмүрүн бири-биринен жүздөгөн, кээде миңдеген километр алыстыктагы обочолонгон булактарга жабышып өткөргөн жаныбарлар ушунча көп булакка кантип жетип жүргөнүн түшүндүрүүгө жардам берет.

Дарактын жылдык шакектериндей кабыктар

Токио университетинин деңиз биологдору Такуя Яхаги, Ясунори Кано жана алардын кесиптештери Shinkailepas тукумунун үч түрүнө кирген 39 жаш лимпетти изилдешти. Алардын көбү Тынч океандын түндүк-батышындагы Кайката суу астындагы тоосунан, болжол менен 440 метр тереңдиктеги булактар талаасынан алынган, ал эми алтоо Тынч океандын түштүк-батышында 1845 метр тереңдикте жайгашкан Туи-Малила булагынан алынган. Көбүнүн чоң кабыгынын үстүндө личинка кезиндеги кабыгы дагы эле сакталып турган: диаметри 1 миллиметрден аз, калыңдыгы болжол менен 10 микрометр болгон калпакча.

Ошол личинка кабыгындагы кычкылтек изотоптору термометрдин ролун аткарат. Кайкатадан алынган жаныбарларда алар температурасы болжол менен 16 °C менен 22 °C ортосундагы сууну көрсөттү, ал эми ар бир лимпеттин отурукташкандан кийин өстүргөн кабыгы болгону 9 °C менен 12 °C чамасындагы температураны каттаган. Бул жылуу көрсөткүчтөр океандын фитопланктон өскөн үстүңкү 200 метрлик катмарына туура келет. Булак суюктугунда көп кездешкен эки металл, барий менен марганец, личинка кабыктарында бир топ аз болгон, демек личинкалар жөн эле булактардын жанында калып калышкан эмес.

Текшерилген лимпеттердин баарында тайыз суунун изи табылды, ошондуктан бул саякат кокустан ийгиликтүү чыккан бурулуш эмес, жашоо циклинин кадимки бөлүгү болуп көрүнөт. Изилдөөнүн жыйынтыктары 15-июлда Science Advances журналында жарыяланды.

Канонун айтымында, «жыйынтыктарыбыз алар чындыгында күн нуру тийген океан менен биз мурда ойлогондон алда канча тыгыз байланышта экенин билдирет».

Узак жол, аз мүмкүнчүлүк

Личинкалардын булакка кайра түшүшүн азырынча эч ким байкай элек, ал эми ар бир кабыктан бир гана температура баасы алынган. Изилденген түрлөр болжол менен 2000 метрден тереңде жашабайт, ал эми булактар дээрлик 5000 метр тереңдикке чейин кездешет. Личинкалардын көбү булак таппай өлүп калса керек, балким, ошол себептүү булак жаныбарлары өтө көп жумуртка таштайт.

Бул личинкалардын жолун беттик агымдар жана температура аныктагандыктан, авторлордун пикиринде, жыйынтыктар булак популяцияларынын өз ара байланышын сүрөттөгөн моделдерде жана терең деңизден кен казуу маселеси каралып жаткан учурда корголуучу аймактарды пландаштырууда эске алынышы керек. Кийинки этапта алар тереңирээк булактардагы жаныбарларды текшерип, ар бир кабык боюнча температураны тагыраак өлчөөнү каалашат.

Булактар: The University of Tokyo; Science Advances (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Yahagi et al. 2026 (CC BY-ND)/The University of Tokyo.

терең деңиз гидротермалдык булактары лимпеттер личинкалардын таралышы лимпет личинкалары Тынч океандын гидротермалдык фаунасы деңиз личинкаларынын миграциясы терең деңиз экологиясы личинка кабыгынын химиясы терең океандагы жашоо цикли деңиз биологиясы

Бул пост менен бөлүшүү:

Жакты (Макалаларды жактыруу үчүн кирүү керек)

Пикирлер

Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү

Тектеш макалалар