Шулуғии визуалӣ ҷараёни иттилоотро дар майна чӣ гуна тағйир медиҳад
Вақте ки ба ҷаҳон менигарем, чашмони мо ҳеҷ гоҳ як чизро дар алоҳидагӣ намебинанд. Экрани телефон, сатри матн, шахсе ки дар он тарафи миз нишастааст: ҳеҷ яке аз инҳо танҳо пайдо намешавад. Дар атрофи онҳо шаклҳо, рангҳо ва ашёи дигар ҷойгиранд ва барои ҷой дар майдони диди мо рақобат мекунанд. Олимон кайҳо медонанд, ки чунин шулуғии визуалӣ шинохтани чизеро, ки ба он нигоҳ мекунем, душвор мегардонад, хусусан дар диди канорӣ. Аммо то ҳол камтар маълум буд, ки худи майна ҳангоми пур шудани манзара чӣ гуна вокуниш нишон медиҳад.
Тадқиқоти нави олимони Донишгоҳи Йел, ки дар маҷаллаи Neuron нашр шуд, ба ин савол ҷавоб медиҳад. Бо омӯхтани майнаи маймунҳои макака, ки системаи бинишашон ба системаи мо хеле наздик аст, олимон дарёфтанд: шулуғӣ пайдарпаии ҳаракати иттилооти визуалиро дар майна тағйир намедиҳад, вале ба он таъсир мерасонад, ки ин иттилоот то чӣ андоза самаранок интиқол меёбад. Ин натиҷаҳо ба фаҳмидани падидае кӯмак мекунанд, ки онро издиҳомии визуалӣ (visual crowding) меноманд. Тасаввур кунед, ки мехоҳед калимаи «cat»-ро бо гӯшаи чашм хонед. Ҳарфи охирин, t, ба шинохтани ҳарфи миёна, a, нисбат ба ҳарфи c халали хеле қавитар мерасонад, ҳарчанд ҳар ду ҳарф дар масофаи баробар қарор доранд. Анирван Нанди, ассистент-профессори неврология дар Йел ва яке аз муаллифони калидии тадқиқот, чунин мегӯяд: “Шулуғӣ ба идроки шумо ба таври гуногун таъсир мекунад, ин аз он вобаста аст, ки он нисбат ба чизе ки шумо ба он нигоҳ мекунед, дар куҷо ҷойгир аст.”
Барои фаҳмидани он ки дар дохили майна чӣ рӯй медиҳад, гурӯҳ макакаҳоро таълим дод, ки нигоҳи худро дар маркази экран нигоҳ доранд, дар ҳамин ҳол дар майдони диди онҳо нақшҳои гуногуни визуалӣ пайдо мешуданд. Ҳангоми мушоҳидаи фаъолияти нейронӣ дар қишри аввалияи биноӣ, аввалин гиреҳи асосии коркарди иттилооти визуалӣ, олимон диданд, ки ҷойгиршавии шулуғӣ тартиби мубодилаи нейрониро дигаргун намекунад. Ин бештар ба занҷири телефонӣ монанд аст: зангҳо ҳамон тартибро нигоҳ медоранд, вале вобаста ба он ки шулуғӣ дар куҷо пайдо шудааст, баъзе паёмҳо камтар равшан мерасанд. Тадқиқот дар бораи худи майна низ чизи наверо ошкор кард. Дар дохили минтақаҳои калони биноӣ олимон зерқисмҳои хурдтареро ёфтанд, ки ҳисобҳои худро иҷро мекунанд ва қарор медиҳанд, кадом иттилоотро минбаъд интиқол диҳанд. Ин ҷузъиёт ба фаҳмиши мо дар бораи коркарди биниш дар майна қабати наве илова карда, холигии байни тадқиқотҳои ба нейронҳои алоҳида нигаронидашуда ва корҳоеро, ки шабакаҳои калони майнаро меомӯзанд, пур мекунад.
Ҳоло гурӯҳ мехоҳад бисанҷад, ки шулуғӣ ба чӣ гуна “сӯҳбат” кардани минтақаҳои гуногуни майна бо якдигар чӣ таъсир мерасонад ва диққат ин мувозинатро чӣ тавр тағйир дода метавонад. Масалан, вақте ки мошин меронед, чашмонатон шояд ба мошини пеш нигаронида шуда бошанд, вале диққататон метавонад ба мошине кашида шавад, ки оҳиста ба хатти шумо медарояд. Ҳатто бе тезтарин ҷузъиёти визуалӣ майнаи шумо ба таври ноаён ҷуброн мекунад ва ба шумо имкон медиҳад, ки он ҳаракатро ҳис кунед. “Диққат ба ҷараёни иттилоот дар қишр чӣ гуна таъсир мерасонад? Мо мехоҳем маҳз инро омӯзем,” гуфт Моника Ҷади, ҳаммуаллифи калидии тадқиқот.
Дар ҷаҳоне ки биниши мо доимо ба самтҳои рақобаткунанда кашида мешавад, дар роҳ, дар экранҳо, дар ҷойҳои сершумор, фаҳмидани он ки майна бо шулуғӣ чӣ гуна кор мекунад, аз як саволи сирф илмӣ зиёдтар аст. Ин метавонад механизмҳои ниҳонеро ошкор созад, ки ба мо имкон медиҳанд, бо вуҷуди бесарусомонии атроф, бехатар ва самаранок ҳаракат кунем
Сарчашма: Locklear, Mallory. “‘Visual Clutter’ Alters Information Flow in the Brain.” Yale News, 22 Oct. 2024, https://news.yale.edu/2024/10/22/visual-clutter-alters-information-flow-brain.
Шарҳҳо
Лутфан барои навиштани шарҳ ворид шавед Ворид шудан