Жас жылан эмбриондары оң бағытта бұралған спиральға оралады, өйткені олардың денесі ішегінен озып өседі: ішек байлау жібі сияқты ұстап тұрып, ұзарып келе жатқан денені майысуға мәжбүр етеді. Бұл туралы зерттеушілер Current Biology журналында хабарлады.
Бұл нәтиже омыртқалылардың дамуындағы ең оғаш көріністердің бірін түсіндіреді және дене пішінін сол немесе оң бағдарламаны іске қосатын гендер емес, қарапайым механика анықтай алатынын көрсетеді.
Жоба 2020 жылғы карантин кезінде басталды. Сол кезде Оттавадағы Канада табиғат мұражайының эволюциялық биологы Тэцуто Мияситаға студенттері зертханасыз шеше алатын сұрақ керек болды. Ол кезде Карлтон университетінде жұмыс істеген Александра Вебердің жетекшілігімен олар жыландар мен басқа да аяқсыз қабыршақтылардың 39 түріне жататын 900-ден астам эмбрионның жарияланған суреттері мен мұражай жазбаларын жинады. Алғашқы апталарда эмбриондар, бастан құйрыққа қарай қарағанда, іс жүзінде ешбір ерекшеліксіз оңға оралған.
Бұл кезеңде эмбриондарда жұмыс істейтін бұлшықет болмайды, демек оларды басқа бір нәрсе бұраған. Оның не екенін Лос-Анджелестегі Калифорния штат университетінің қызметкері Рауль Диас жүргізген компьютерлік томография көрсетті: спираль ішінен ішек бағанасы өтеді, ол дененің қалған бөлігінен бөлініп тұрады және сарыуыздан келетін қан тамырларымен оралған.
Неге солға емес, оңға
Сарыуыз әрдайым эмбрионның сол жағында орналасады, сондықтан майысқан дене одан алысқа қарай өседі, бағыт осылай анықталады. «Бұл белдіктің ұзындығын реттегенде ілмектің ұзынырақ, майысқан жағы бұралып кететініне ұқсайды», дейді Миясита.
Бұл бағыт ұзаққа сақталмайды. Сарыуыз кішірейіп, бұлшықеттер жетілген сайын эмбриондар өздігінен қозғала бастайды, ал жұмыртқадан шығуға жақындағанда олардың шамамен жартысы солға оралған спиральға ауысып үлгереді.
Дәлелдер эмбриондардың суреттері мен сканерлеу нәтижелеріне негізделген; ішектің өсу жылдамдығын өзгерту арқылы бұл идеяны әлі ешкім тексерген жоқ. Мияситаның айтуынша, енді команда бұл модельді табиғаттағы басқа спиральды пішіндерге де қолданғысы келеді.
Дереккөздер: Canadian Museum of Nature (via ScienceDaily); Current Biology (бастапқы зерттеу). Сурет: Raul Diaz, California State University Los Angeles.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру