Кіріспе
Адам ағзасы — өзара тығыз байланысқан жүйелердің күрделі желісі. Соңғы ғылыми жаңалықтар ең таңғаларлық байланыстардың бірі — ішек пен мидың арасындағы қатынасты көрсетті. Бұрын ішек тек ас қорыту мүшесі ретінде қарастырылып, ал ми ойлау мен эмоцияның орталығы деп есептелетін. Алайда қазіргі зерттеулер бұл екі жүйенің ішек–ми осі деп аталатын байланыс жолы арқылы тығыз қарым-қатынаста екенін дәлелдеп отыр.
Ішек микробиомасы
Бұл байланыстың негізінде ішек микробиомасы жатыр — ол ішекте өмір сүретін триллиондаған микроағзалар қауымдастығы. Бұл микроағзалар жай ғана «жолаушылар» емес, олар денсаулықты реттеуде белсенді рөл атқарады. Микробиома тағамды қорытуға, дәрумендер өндіруге және зиянды бактериялардан қорғауға көмектеседі. Ең маңыздысы — ол ми қызметіне әсер ететін нейромедиаторлар мен басқа да химиялық заттарды өндіреді. Мысалы, көңіл күйді реттейтін негізгі химиялық зат — серотониннің шамамен 90%-ы мида емес, ішекте түзіледі (Gershon, 1998).
Кезбе жүйке мен химиялық хабаршылардың рөлі
Ішек пен ми бірнеше жол арқылы байланысады. Ең маңыздысының бірі — осы екі мүшенің арасында сигналдарды тасымалдайтын кезбе жүйке (vagus nerve). Сонымен қатар гормондар, иммундық молекулалар және микробтық метаболиттер де химиялық хабаршы қызметін атқарады. Бұл екіжақты байланыс ішекте болып жатқан өзгерістердің миға әсер етуі мүмкін екенін, ал мидағы процестердің ішекке ықпал ететінін білдіреді. Мысалы, күйзеліс ішек қызметін және микробиоманың тепе-теңдігін бұзуы мүмкін, ал микробиомадағы өзгерістер күйзеліс реакцияларына және эмоционалдық жағдайға әсер етеді (Cryan & Dinan, 2012).
Психикалық денсаулыққа әсері
Ішек–ми осі психикалық денсаулық үшін үлкен маңызға ие. Зерттеулер микробиоманың теңгерімсіздігі, яғни дисбиоз, депрессия, мазасыздық және аутизм спектріндегі бұзылыстар сияқты жағдайлармен байланысты екенін көрсетеді (Foster & Neufeld, 2013). Жануарларға жүргізілген тәжірибелер ішек бактерияларын өзгерту мінез-құлықты да өзгерте алатынын дәлелдеді, ал адамдарға жүргізілген зерттеулер пробиотиктер мен тағамдық өзгерістердің көңіл күйді жақсартуы мүмкін екенін көрсетті. Бұл нәтижелер психикалық денсаулық тек мимен ғана емес, ішекпен де тығыз байланысты екенін аңғартады.
Ішек пен ми арасындағы байланысты тереңірек түсіну емдеудің жаңа мүмкіндіктерін ашуда. Ғалымдар пробиотиктерді, пребиотиктерді және тағамға негізделген араласуларды психикалық бұзылыстарды емдеудің әлеуетті тәсілдері ретінде зерттеп жатыр. Әзірге қосымша клиникалық дәлелдер қажет болғанымен, алғашқы нәтижелер үміт ұялатады. Болашақ медицина ақыл мен ішекті біртұтас жүйе ретінде қарастыруы мүмкін.
Қорытынды
Ішек–ми осінің ашылуы дене мен сананы бөлек қарастыратын дәстүрлі көзқарасты қайта қарауға мәжбүр етеді. Ол сау ішекті сақтау эмоционалдық әл-ауқат үшін физикалық денсаулық сияқты маңызды екенін көрсетеді. Ғылым дамыған сайын ішек микробиомасы психикалық әрі физикалық денсаулықты жақсартудың негізгі нысанасына айналуы мүмкін.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру