Genetik tahrirlangan cho'chqa buyragi Tim Andrewsga 271 kun davomida dializsiz yashash imkonini berdi va bu vaqt unga inson buyragini olishgacha yetdi. Bu haqda Bostondagi Mass General Brigham shifokorlari The Lancet jurnalida xabar berishdi.
Shu paytgacha hech bir tirik odam cho'chqa buyragi bilan bunchalik uzoq dializsiz yashamagan. Bundan tashqari, bu cho'chqa organi oddiy inson buyragi transplantatsiyasigacha “ko'prik” vazifasini o'tagan ilk qayd etilgan holat. Bu transplantatsiya navbatida yillab kutayotgan ko'plab bemorlar uchun muhim bo'lishi mumkin.
Jarrohlar 2025-yil yanvarida cho'chqa buyragini ko'chirib o'tkazganda Andrews 66 yoshda edi. Operatsiya AQSH Oziq-ovqat va dori vositalari boshqarmasining (FDA) klinik sinovdan tashqari eksperimental davolash uchun beriladigan maxsus ruxsati asosida o'tkazildi. Buyrakda 69 ta genetik tahrir bor edi. U eGenesis biotexnologiya kompaniyasi yetishtirgan cho'chqadan olingan, kompaniya tadqiqotni moliyalashtirishda ham ishtirok etgan. Buyrak darhol ishlay boshladi.
Davolash silliq kechmadi. Avvaliga T hujayralar, ya'ni begona to'qimaga hujum qiluvchi immun hujayralar, organni rad eta boshladi, biroq davolash bilan bu holat bartaraf etildi. Taxminan olti oydan keyin infeksiya tufayli shifokorlar immunitetni bostiruvchi dorilar dozasini kamaytirishga majbur bo'ldi. Shundan so'ng cho'chqa buyragining mayda qon tomirlari shikastlanib, yallig'lana boshladi. Jarrohlar ishdan chiqayotgan organni 2025-yil 23-oktabrda olib tashlashdi va Andrews yana dializga qaytdi.
2026-yil yanvarida Andrewsga vafot etgan donorning buyragi ko'chirib o'tkazildi. U birinchi kundan ishladi, keyingi tekshiruvlar esa asosiy xavotirlardan biri tasdiqlanmaganini ko'rsatdi: cho'chqa organi bemorning immun tizimini inson to'qimasiga qarshi “sozlab” qo'ymagan. Unga cho'chqa viruslari yoki boshqa patogenlar yuqmagan. “Organlar tanqisligi hozir transplantologiyadagi eng katta inqiroz”, deydi tadqiqotning yetakchi muallifi, Mass General Brigham xodimi Leonardo Riella.
Bu bitta bemor bilan bog'liq holat, dorilar o'zgartirilgandan keyin transplantatning ishdan chiqishi esa immunitetni bostirish muvozanati hali ham qanchalik nozik ekanini ko'rsatadi. Cho'chqa buyragi ko'chirib o'tkazilgan birinchi tirik bemor 2024-yilda o'sha shifoxonada davolangan va 52 kundan keyin yurak muammolari sababli vafot etgan. Shifokorlarning aytishicha, bu transplantatsiyaga aloqador bo'lmagan.
Jamoaning aytishicha, bu holat rasmiy klinik sinovlarda dori strategiyalarini tanlash, donor cho'chqalarni genetik loyihalash va bemorlarni kuzatishda yo'l-yo'riq bo'ladi. Cho'chqa buyraklari avval “ko'prik” sifatida, uzoq muddatli ma'lumotlar imkon bersagina keyinroq doimiy o'rinbosar sifatida qo'llaniladi.
Manbalar: Mass General Brigham; The Lancet (asl tadqiqot). Rasm: Mass General Brigham.
Izohlar
Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish