Альцгеймер ауруы мида бәрімізге таныс амилоид бляшкаларын ғана қалдырмайды. Зерттеушілердің Nature Neuroscience журналында жазуынша, мида зақымдалған митохондриялардың тығыз шоғырлары да жиналады, авторлар оларды митохондриялық бляшкалар деп атады.
Митохондриялар жасушаны энергиямен қамтамасыз етеді, ал тозғандары әдетте қорытылып, қайта өңделеді. Альцгеймер ауруында бұл тазалау жұмысы бұзылады деген күдік бұрыннан бар, бірақ тірі мидан алынған тікелей дәлелдер аз болды.
АҚШ Ұлттық қартаю институты мен Миннесота университетінің ғалымдары Альцгеймер ауруының моделі болып табылатын, mt-Keima деп аталатын репортер ақуызы бар тышқандарды өсіріп шығарды. Бұл ақуыз митохондрияның қышқыл қорыту бөлігіне жеткізілген-жеткізілмегеніне қарай түсін өзгертеді. Соның арқасында ғалымдар кәдеге жарату үдерісін дәл орнында бақылай алды.
Тазалаушылар кешігіп келеді, сосын тоқтап қалады
Жүйке жасушаларының ұзын өсінділерінің ішінде митохондриялар ірі шөгінділерге үйіліп қалған, бұл шөгінділер амилоид прекурсоры ақуызына, яғни бета-амилоид кесіп алынатын молекулаға толы болды. Жасушаның «қоқыс жәшіктері» саналатын лизосомалар келген, бірақ кешігіп келген, ал қорыту аяғына дейін жетпеген. Сірә, мұндай мида лизосомалардың өзі нашар жұмыс істейтін болса керек.
Бұл бляшкалар көбіне амилоидпен қатар түзіліп, аралас шөгінділер құраған, бірақ ерте кезеңдерде жеке-дара да кездескен. Зерттеушілер дәл осындай құрылымдарды екінші тышқан моделінен (5xFAD) және Альцгеймер ауруымен ауырған адамдардың қайтыс болғаннан кейін алынған ми тінінен де тапты.
Зерттеудің бірінші авторы Сюли Дань былай дейді: «Ми жасушаларының сыртында орналасатын амилоид бляшкаларынан айырмашылығы, бұл бляшкалар нейрондарға тікелей әсер ететін сияқты».
Бұл шөгінділердің нейронға қалай әсер ететіні әлі анықталмаған. Жұмыс олардың есте сақтау қабілетінің жоғалуына себеп болатынын көрсетпейді, ал адамға қатысты дәлелдер науқастарды ұзақ уақыт бақылаудан емес, өмірдің соңында алынған фиксацияланған тіннен алынған.
Енді топ бұл шөгінділерді тірі адамдарда анықтауға мүмкіндік беретін биомаркерлерді іздеп жатыр, сондай-ақ олардың жиналуын тоқтататын дәрілерді сұрыптап жатыр.
Дереккөздер: University of Minnesota Medical School (via Mirage News); Nature Neuroscience (бастапқы зерттеу). Сурет: Neuroscience News.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру