Ас, билік және бірегейлік: тәрелкедегі тағам біз туралы ойлағанымыздан көбірек айтады
Әр мәдениеттің өз жұбаныш асы бар. Индонезияда бұл буы бұрқыраған сото аям тостағаны. АҚШ-та шырынды бургер. Италияда толы отбасылық үстелдегі паста. Үстірт қарағанда тағам дегеніміз денеге отын ғана. Бірақ мұқият үңілсеңіз, айқын болады: біздің не жейтініміз ешқашан тек қоректенумен шектелмейді. Әңгіме билік, бірегейлік және тиесілілік туралы.
Ғасырлар бойы тағам біздің кім екенімізді білдіретін белгі болып келді. Әлеуметтік тап, гендер және этникалық тек тәрелкемізге ойып жазылған. Мысалы, қызыл ет көптеген Батыс қоғамдарында байлық пен еркектікпен әлдеқашан байланысқан. Салат емес, бифштекс тапсырыс берген ер адам жай ғана ас таңдап отырған жоқ: ол күш пен еркектік қуатының мәдени сценарийін ойнап шығады. Керісінше, жеңіл тағамдар, көкөністер мен диеталар тарихи тұрғыда әйелдікі деп кодталған, тежеу мен нәзіктік белгісі ретінде.
Отаршылдық тарихы да ас үйде өмір сүруін жалғастырады. Кофе, шоколад пен қантты еске түсіріңіз: бір кездері қанау мен құлдыққа байланған сән-салтанат тауары болған бұл өнімдер бүгін кез келген сөреде тұр. Олардың дүниежүзілік танымалдығы бір мезгілде мәдени ассимиляцияны да, экономикалық теңсіздікті де айғақтайды. Қазірдің өзінде Батыс Африкада какао дәнін теретін қолдар көпмиллиондық шоколад компанияларының пайдасынан үлес алуы сирек. Шоколад батончигін жеу, мұны мойындаймыз ба, жоқ па, билік қатынастарының тізбегіне қосылу деген сөз.
Тағам қарсылық түрі де бола алады. Шеттетілген топтар дәстүрлі рецепттерін қайтарып алғанда, олар жалпы біркелкіленуге қарсы мәдени мақтанышын бекітеді. Кейбіреулер үшін вегандық тек денсаулық емес, еркектікпен, табиғатты бүлдірумен және жануарларға қатыгездікпен байланысқан өнеркәсіптік ет жүйелерінен бас тарту. Ал байырғы халықтар ата-баба ас дәстүрін қорғау үшін күреседі, бірегейлігін жермен, маусымдармен және рухани тәжірибелермен байланыстырады. Әр жағдайда тағам мәлімдемеге айналады: біз, міне, осымыз және біз, міне, осыны бағалаймыз. Алайда тағам арқылы бірегейлік қатып қалған нәрсе емес, ол жаһандану ырғағымен өзгереді. Көші-қон, саяхат және әлеуметтік желілер аспаздық шекараларды бұлдыратады. Лос-Анджелестегі кәрісше тако, Нью-Йорктегі рамен-бургер немесе Лондондағы суши-буррито мәдени алмасу мен коммерциядан туған будан бірегейліктерді көрсетеді. Біреулер үшін мұндай фьюжн азат етеді, шығармашылыққа жол ашады. Басқалар үшін ол иемдену мәселесін көтереді: ас үй мәдени тамырынан жұлып алынып, пайда үшін қайта оралады.
Жеке деңгейде тағам таңдауы көбіне өзімізді өзгелерге қалай ұсынатынымызды қалыптастырады. Өсімдік негізіндегі тамақтануды ұстанатын адам экологиялық сананы білдіреді. Жиырма долларлық авокадолы тостты желіге салған кісі орта тап велнес мәдениетін ойнап жүр. Бір табақ күріштің басына жиналған отбасы сабақтастықты, туыстықты және дәстүрді жеткізеді. Тіпті ұялтатын рахаттарымыз, фастфуд, жылдам кеспе, тәтті сусындар да жұбаныш, қолжетімділік, кейде мұқтаждық туралы әңгіме шертеді.
Қауіп мынада: осы қабаттарды ұмытып, тағамды бейтарап деп санау. Шенеуніктер бағаны тілге тиек етпей «дұрыс таңдау» туралы айтқанда, блогерлер өз артықшылығын мойындамай «таза тамақтануды» насихаттағанда немесе қоғам салат ұнатқаны үшін еркектен күлгенде, тағам теңсіздік алаңына айналады. Егер тағам шынымен біздің кім екенімізді көрсететін болса, міндет сол көріністі инклюзивті, құрметті және әділ ету. Яғни мәдени дәстүрлерді трендке айналдырмай құрметтеу, дені сау асты барлығына қолжетімді қылу және еркек, әйел не тұтас қауымдастық не жеуі керектігін бақылайтын стереотиптерді бұзу.
Ең жақсы қалпында тағам адамдар, орындар мен тарихтар арасындағы көпір. Ол көші-қон мен жады, күрес пен аман қалу, той мен ортақтық туралы баяндайды. Бір дастарқанды бөлісу, «мен сені көріп тұрмын, сенің әңгімеңді мойындаймын» деу. Тағамның ең зор күші де сонда: ол бірегейлік тек жеке емес, терең ұжымдық нәрсе екенін еске салады.
Әдебиеттер
Beardsworth, A., Bryman, A., Keil, T., Goode, J., Haslam, C., & Lancashire, E. (2002). Women, men and food: The significance of gender for nutritional attitudes and choices. British Food Journal, 104(7), 470–491. https://doi.org/10.1108/00070700210418767
Carroll, J. A., Capel, E. M., & Gallegos, D. (2019). Meat, masculinity, and health for the “typical Aussie bloke”: A social constructivist analysis of class, gender, and consumption. American Journal of Men’s Health, 13(6), 1–11. https://doi.org/10.1177/1557988319885561
Counihan, C., & Van Esterik, P. (Eds.). (2012). Food and culture: A reader (3rd ed.). Routledge.
Mintz, S. W. (1985). Sweetness and power: The place of sugar in modern history. Penguin.
Пікірлер
Пікір қалдыру үшін жүйеге кіріңіз Кіру