Фтор: марзи борик миёни фоида ва зиён
Саломатии ҷамъиятӣ Мақола

Фтор: марзи борик миёни фоида ва зиён

Mumtoza Latipova 15 Jul, 2026 5 дақиқа хониш

Фтор: марзи борик миёни фоида ва зиён

Дар тӯли даҳсолаҳо фторро яке аз дастовардҳои бузурги тандурустии ҷамъиятӣ меҳисобиданд. Онро ба оби ошомиданӣ ва маҳсулоти нигоҳубини дандон илова карданд ва ин ба миллионҳо нафар кӯмак кард, ки дандонҳояшон аз пӯсиш эмин монад ва саломатии даҳон беҳтар шавад. Фоидааш инкорнашаванда аст, аммо саволҳо дар бораи хатарҳои эҳтимолӣ боқӣ мемонанд, хусусан вақте ки миқдори он аз ҳад мегузарад. Имрӯз фтор дар маркази баҳсест, ки қувваи муҳофизати онро бо зарари эҳтимолиаш дар як тарозу мегузорад.

Фтор чист?

Фтор минералест, ки дар табиат дар санг, хок ва об вомехӯрад. Дар аксари минтақаҳо миқдори ками фтор тавассути равандҳои табиӣ ба манбаи об медарояд. Фаъолияти саноатӣ, аз қабили гудохтани металл ва истеҳсоли батарея, низ метавонад сатҳи онро баланд бардорад. Аз соли 1945 инҷониб бисёр шаҳру ноҳияҳои ИМА ба оби ошомиданӣ фтор илова мекунанд: ин сиёсат барои мустаҳкам кардани эмали дандон ва кам кардани кариес тарҳрезӣ шудааст. Имрӯз беш аз 200 миллион амрикоӣ оби фтордор менӯшад, ҳарчанд қарор дар бораи иловаи он аз штат ба штат ва аз ҷомеа ба ҷомеа фарқ мекунад.

Фоидаҳо

Фтор эмали дандонро сахттар мекунад ва дандонро ба пӯсиш тобовартар месозад. Фторкунонии оби умумӣ шумораи ҳолатҳои кариесро кам кардааст, махсусан дар байни кӯдакон, ва бахусус дар ҷомеаҳои камдаромад, ки дастрасӣ ба хадамоти дандонпизишкӣ маҳдуд аст, арзишманд боқӣ мемонад. Ғайр аз ҳифзи табассум, саломатии хуби даҳон аз мушкилиҳое пешгирӣ мекунад, ки метавонанд ба таҳсил, ҳаёти иҷтимоӣ ва ҳатто саломатии дилу рагҳо таъсир расонанд. Истифодаи васеи хамираи дандон ва обҳои даҳоншӯии фтордор фоидаи фторкунонии обро нисбат ба миёнаҳои асри XX камтар назаррас гардондааст. Бо ин ҳама, барои бисёр оилаҳо ҳатто маҳсулоти арзони нигоҳубини дандон то ҳол дастнорас аст. Маҳз дар чунин ҳолатҳо оби фтордор нақши баробаркунандаро мебозад.

Вақте ки фтор аз ҳад зиёд мешавад

Ҳамон минерале, ки дар миқдори кам дандонро муҳофизат мекунад, дар миқдори зиёд метавонад ба он зарар расонад. Таъсири дарозмуддати сатҳи баланди фтор метавонад флюороз ба вуҷуд орад, ки дар рӯи дандонҳо доғҳо ё рахҳои намоён мегузорад ва дар ҳолатҳои вазнин устухонҳоро суст мекунад. Таҳқиқоти навтар нигаронии дигареро ба миён меоранд: ҳатто таъсири мӯътадили фтор метавонад ба рушди мағзи сари кӯдакон таъсир расонад. Пажӯҳишҳо сатҳи аз меъёр баландтари фторро дар оби ошомиданӣ бо нишондиҳандаҳои пасттари IQ алоқаманд кардаанд ва ин боиси аз нав дида баромадани ҳудудҳои бехатар гардид. Дар ИМА Хадамоти тандурустии ҷамъиятӣ 0,7 мг/л-ро тавсия медиҳад, дар ҳоле ки ҳадди ниҳоии қонунӣ 4 мг/л аст. Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ 1,5 мг/л-ро пешниҳод мекунад. Бо вуҷуди ин, тақрибан 4,5% системаҳои обтаъминкунии ИМА аз ин ҳудуд болотар мебароянд.

Нигоҳи тоза ба фтор: тавозуни фоида ва хатар

Нақши фтор дар тандурустии ҷамъиятӣ кайҳо боз баҳсбарангез аст. Баъзе мунаққидон иддаоҳои ғайриилмиро пеш мебаранд, аз қабили назорати шуур аз ҷониби ҳукумат, дигарон бошанд, нигарониҳои ҷиддиро дар бораи таъсири неврологӣ ва ҷамъшавии фтор дар бадан баён мекунанд. Олимон дар як чиз ҳамфикранд: фтор на неъмати бечунучаро аст ва на заҳр, балки моддаест, ки фоида ва хатараш ба воя вобаста мебошад. Бо инкишофи далелҳо танзимгарон зери фишор қарор доранд, ки дастурҳоро аз нав арзёбӣ кунанд, махсусан барои гурӯҳҳои осебпазир, ба монанди навзодон ва занони ҳомила. Паст кардани меъёрҳо маънои даст кашидан аз фторкунониро надорад, балки зарурати мувозинат байни саломатии дандони тамоми ҷомеа ва бехатарии дарозмуддатро инъикос мекунад.

Чӣ тавр дар хона миқдори фторро кам кардан мумкин аст

Барои онҳое, ки мехоҳанд фторро маҳдуд кунанд, якчанд роҳ ҳаст: системаҳои филтратсия бо осмоси баръакс, ки ин минералро аз оби ҷумак тоза мекунанд, ё оби шишагӣ бо тамғаи «тозакардашуда», «дистиллятсияшуда» ё «деионизатсияшуда». Аммо оби чашмаи табиӣ вобаста ба манбааш метавонад фтор дошта бошад. Соҳибони чоҳҳои хусусӣ бо мушкилоти дигар рӯ ба рӯ мешаванд: гарчанде дар аксари чоҳҳои ИМА сатҳи фтор бехатар бошад ҳам, тахмин мезананд, ки қариб 172 000 чоҳ аз ҳадди федералӣ болотар аст. Барои итминон аз бехатарии об санҷиши мунтазам тавсия дода мешавад. Фтор на мӯъҷиза аст ва на таҳдид. Дар сатҳи дуруст он дандонро мустаҳкам мекунад ва нобаробарии тандурустиро кам месозад. Дар сатҳи нодуруст метавонад ба устухон зарар расонад ва эҳтимолан ба рушди маърифатӣ таъсир кунад. Бо пайдо шудани таҳқиқоти нав вазифа дар нигоҳ доштани ҳамин тавозуни нозук аст: ҳифзи ҷомеа аз пӯсидани дандон ва дар айни замон таъмини бехатарӣ барои наслҳои оянда. 

Хулоса: ёфтани тавозуни дуруст

Фтор яке аз муассиртарин воситаҳои тандурустии ҷамъиятӣ дар мубориза бо пӯсидани дандон боқӣ мемонад, вале фоидаи он хатари аз ҳад зиёд гирифтанро нест намекунад. Илм рушд мекунад ва таҳқиқоти нав дар бораи таъсири эҳтимолии маърифатӣ маҳз дар он сатҳҳое, ки қаблан бехатар ҳисоб мешуданд, нигаронӣ ба миён меоранд. Масъала акнун дар он нест, ки оё фтор арзиш дорад ё не, балки дар он аст, ки чӣ гуна ба ҷомеаҳо ба қадри кофӣ фтор расад, то саломатии даҳон ҳифз шаваду зарар нарасад. Ин маънои муқаррар кардани меъёрҳо дар асоси охирин далелҳо, назорати бодиққати системаҳои обтаъминкунӣ ва додани дониши зарурӣ ба оилаҳо барои қабули қарорҳои огоҳонаро дорад. Мисли бисёр чораҳои тиббӣ, фтор масъалаи «ҳама ё ҳеҷ» нест, балки масъалаи тавозун, адолат ва ҳушёрӣ мебошад.

Сарчашма: Deziel, N. (2025, February). What to Know About Fluoride’s Impact on Health. Yale School of Public Health.

Retrieved from https://ysph.yale.edu/research/information-sheets/fluoride/

https://files-profile.medicine.yale.edu/documents/daa3ac07-ce04-4fe6-a5b4-d6c60768ecf7


фтор дар оби ошомиданӣ фоида ва зарари фтор фторонии об фтор ва кариес фтор ва рушди майна заҳролудии фтор флюорози дандон фтор ва IQ пешгирии пӯсидани дандон хамираи дандони фтордор сиёсати тандурустии ҷамъиятӣ

Ин навиштаро мубодила кунед:

Писанд омадан (Лутфан барои писанд кардан ворид шавед)

Шарҳҳо

Лутфан барои навиштани шарҳ ворид шавед Ворид шудан

Мақолаҳои марбут