Shimpanzelar do'stidan kamroq ananas o'g'irlaydi, do'st esa tezroq kechiradi
Ruhiy salomatlik Yangilik

Shimpanzelar do'stidan kamroq ananas o'g'irlaydi, do'st esa tezroq kechiradi

Neuronix 01 Oct, 2026 2 daqiqa o‘qish

Shimpanzelar boshqa shimpanzelarga qaraganda do'stlaridan ovqat o'g'irlashga kamroq moyil, do'stlar orasidagi o'g'rilik esa uzoq davom etadigan adovatni kamroq qo'zg'aydi. Bu haqda Berklidagi Kaliforniya universiteti tadqiqotchilari Evolution and Human Behavior jurnalida xabar berishdi.

Shimpanzelar bir-birining junini tozalashda va ovqat bo'lishishda do'stlarini afzal ko'rishi avvaldan ma'lum edi. Yangi tadqiqot do'stlikning boshqa tomonini o'rgangan: yaqin munosabatlar yomon xulqni ham jilovlaydimi va hayvonlar do'stlaridan yaxshiroq muomala kutadimi. Bunday kutish inson axloqining poydevorlaridan biri bo'lishi mumkin.

Olimlar Ugandadagi Ngamba oroli shimpanzelar qo'riqxonasida 26 shimpanzeni 800 soatdan ko'proq kuzatdi. Kim kim bilan yaqin ekanini aniqlash uchun juftliklar qanchalik tez-tez bir-birining junini tozalashi, muloqot qilishi va qo'l yetadigan masofada o'tirishi hisoblab borildi.

Arqon, uchta lagan va bir oz ananas

Sinovda «jabrlanuvchi» shimpanze bir xonada ananas bo'laklari solingan uchta lagan bilan o'tirdi. Laganlardan ikkinchi xonaga arqon tortilgan edi: u yerdagi boshqa shimpanze arqonni tortib, mevani o'ziga sudrab olishi mumkin edi. O'g'rilar do'st bo'lmaganlardan sinovlarning 70 foizida, do'stlaridan esa 61 foizida o'g'irlagan. Har bir shimpanze ikkala sharoitda ham sinalgani uchun 9 foiz punktlik farq ko'rinishidan ko'ra ishonarliroq. Ovqatini do'sti olib qo'ygan jabrlanuvchilar avvaliga ko'proq oyoq tepib, mushtlab, chinqirgan, biroq o'g'ri begona bo'lgan holatga qaraganda tezroq tinchlangan. O'g'rilar esa do'st bo'lmaganlardan o'g'irlaganda salbiy his-tuyg'ularni uzoqroq namoyon qilgan.

«Bizning tadqiqotimiz ular do'stlariga nisbatan antisotsial xulqni jilovlay olishini ko'rsatgan birinchi ishdir», deydi maqolaning birinchi muallifi, Berklidagi psixologiya doktoranti Oded Ritov.

Tadqiqotda faqat bitta qo'riqxona guruhi qatnashgan, do'stlar va boshqalar o'rtasidagi farq esa barqaror bo'lsa-da, unchalik katta emas. His-tuyg'ularni oyoq tepish va chinqiriqqa qarab baholash ham shimpanzelar xulqini odamlar qanday baholashiga tayanadi.

Ishning katta muallifi Jan Engelmann aytishicha, natija niyatlarga emas, kutilmalarga ishora qiladi: shimpanzelar do'stlaridan yaxshiroq muomala talab qiladiganga o'xshaydi va inson axloq qoidalari aynan shundan boshlangan bo'lishi mumkin. Maqola jurnalning noyabr sonida chiqadi.

Manbalar: UC Berkeley; Evolution and Human Behavior (asl tadqiqot). Rasm: Satya Deep/Unsplash.

shimpanze do'stligi shimpanze xulq-atvori do'stlik evolyutsiyasi hayvonlarning ijtimoiy aloqalari primatlarda yarashish shimpanzelarda ovqat o'g'irlash qo'riqxonadagi shimpanzelar primatlar idroki ijtimoiy xulq-atvor primatologiya

Ushbu postni baham ko'rish:

Yoqdirish (Yoqtirish uchun tizimga kiring)

Izohlar

Izoh qoldirish uchun tizimga kiring Kirish

Tegishli maqolalar