Чоң иттердин тез карышын секирүүчү гендер түшүндүрүшү мүмкүн
Генетика & геномика Жаңылык

Чоң иттердин тез карышын секирүүчү гендер түшүндүрүшү мүмкүн

Neuronix 10 Oct, 2026 2 мин окуу

Чоң иттер молекулалык деңгээлде кичинекей иттерге караганда тезирээк карыйт, анын бир себеби «секирүүчү гендер» болушу мүмкүн. Бул тууралуу Аризона штат университети жетектеген топ 8-октябрда Science журналында кабарлады.

Сүт эмүүчүлөрдүн арасында ири түрлөр адатта узагыраак жашайт, бирок бир түрдүн ичинде ири жаныбарлар көбүнчө эртерээк өлөт. Иттерде бул ачык байкалат: чоң тукумдар кичинелерине караганда тез өсүп, эрте өлөт. Мунун молекулалык себебин аныктоо үй жаныбарларынын, балким, адамдардын да ден соолуктуу өмүрүн узартуунун жолдорун сунуштай алат. «Иттер карылыкты түшүнүү үчүн укмуштуудай модель, анткени бир түрдүн ичинде алардын өмүрүнүн узактыгы кескин айырмаланат», дейт изилдөөнүн улук автору, Аризона штат университетинен Ноа Снайдер-Маклер.

Изилдөөчүлөр АКШдагы үй иттерин камтыган ири изилдөө, Иттердин карылыгы долбооруна (Dog Aging Project) катышкан иттердин кан үлгүлөрүн колдонуп, 894 жаныбардан ДНКнын метилденүүсүнүн 1640 профилин алышты. Метилденүү деп ДНК ырааттуулугун өзгөртпөй, гендерди күйгүзүп-өчүргөн химиялык белгилердин жыйындысын айтышат. Ал жаш өткөн сайын ушунчалык бир калыпта өзгөрөт, ошондуктан аны биологиялык саат катары окуса болот.

Топ ушул маалыматтардын негизинде түзгөн эпигенетикалык саат кайсы иттердин өлүү ыктымалдыгы жогору экенин да алдын ала айтты. Ал молекулалык карылык өмүрдүн башында эң тез жүрөрүн, ал эми чоң иттер жана эркек иттер, башкача айтканда өмүрү кыскараактар, тезирээк карыарын көрсөттү.

LINE1 тормозунан ажырайт

Өлчөмгө байланыштуу таасир негизинен транспозондук элементтерде, тактап айтканда өзүн көчүрүп, көчүрмөлөрүн геномдун башка жерлерине киргизе алган ДНК бөлүктөрүндө топтолгон. Адатта метилденүү аларды тынч кармайт. LINE1 деп аталган бир класска тиешелүү аймактардын 40%дан ашыгы жаш өткөн сайын метилденүүсүн жоготкон, ал эми алп тукумдар кичине тукумдарга караганда жыл сайын LINE1 метилденүүсүн болжол менен 35% көбүрөөк жоготкон. LINE1дин көзөмөлсүз активдүүлүгү геномдун туруксуздугу жана рак менен байланыштырылат. Эркектерге мүнөздүү таасир X хромосомасына топтолгон башка мыйзам ченемдүүлүккө баш ийди.

Изилдөө себепти эмес, байланышты көрсөтөт. Авторлор LINE1ди көзөмөлдөөнүн жоголушу карылыкты тездетеби же жөн гана аны коштоп жүрөбү, азырынча айта алышпайт. Эч кандай дарылоо ыкмасы сыналган жок.

Снайдер-Маклердин айтымында, эгер транспозондук элементтер сүт эмүүчүлөрдүн карылыгынын жалпы белгиси экени далилденсе, аларды тынч кармаган системалар адамдардын ден соолуктуу өмүрүн узартууга багытталган терапиялардын бутасына айланышы мүмкүн.

Булактар: Arizona State University; Science (баштапкы изилдөө). Сүрөт: Charlie Leight/ASU News.

чоң иттер эмне үчүн тез карыйт иттердин карышы LINE1 транспозондору секирүүчү гендер иттердеги ДНК метилдениши чоң ит породаларынын өмүрү эпигенетикалык картаюу иттердин узак жашоосу транспозондор картаюу биологиясы

Бул пост менен бөлүшүү:

Жакты (Макалаларды жактыруу үчүн кирүү керек)

Пикирлер

Пикир калтыруу үчүн кирүү керек Кирүү

Тектеш макалалар